4 
VERHANDELING over het BEOEFFENEN 
zaaken der wereld; maar het is van de Natuur zelve, dat wy dien eerften vonk 
van geeft, die fpruit van fmaak, daar ik van fpreek, die, naar de verfchillende 
omftandigheden en voorwerpen , aUengskens meer of minder uitbot , ontfan* 
gen moeten. 
Dus moet men aan den geeft van jonge lieden dingen van allerhande lbort, 
öeffeningen van allerhanden aart, voorwerpen van allerhande gedaanten verton- 
nen, om op te neemen, waar dezelve zig met de meefte drift toe uitftrekke, of 
met het meefte vermaak in bezig hoiide. De Natum-lyke Hiftorie moet hen op 
haare beurt veitoond worden, en juift in dien tyd, waar in de Rede zig begint te 
ontzwagtelen, in dien ouderdom, waar in zy zouden kunnen beginnen te gclpo- 
ven, dat zy reeds veel weeten. Niets is beter in ftaat om hunne verwaande eige- 
liefde tegen te gaan, en hen te doen voelen, hoe veele dingen ’er zym , daarzy 
nog niets van weeten , en buiten dit uitwerkzel zelfs , het welk niet anders dan 
nuttig kan zyn, zal zelfs eene ligte beöeffening van de Natuurlyke Hiftorie hun- 
ne denkbeelden verheffen , en hen kundigheden verfchaffen van eene oneindige 
menigte van zaaken, waar van het gros der menfehen niets weet , en die egter 
van wezcndlyken dienft zyn in het gemeene leven. 
Maar laat ons wederkoomen tot den Man , die zig met ernfl: op de beöeffe- 
ning der Natuui-lyke Hiftorie zoekt toe te leggen; laat ons hem weder aanvatten 
by het punt, daarv'y hem gelaaten hebben, by dat punt, wanneer hy zyne 
denkbeelden algemeener begint te maaken, wanneer hy v'erfcheiden voorwer- 
pen tevens bevat, eene fchildving ontwerpt, famenftelzels vervaardigt, en w'yzen 
van verklaaring overdenkt. Het is dan de tyd , dat hy bekwaame lieden moet raad- 
pleegen , goede Schryvers leezen , hunne verichülende manieren onderzoeken , en 
van alle kanten licht poogen te verkrygen. Maar gclyk men dan gemeenlyk ge- 
negenheid en linaak voor zekere fchryvers, voor een zekeren leertrant, opvat, en 
men zig , zonder een genoegzaam onderzoek , aan een dikwils kwalyk gegrond 
Syftema overgeeft, zal het dienftig zyn, dat wy hier eenige voorafgaande ophel- 
deringen geeven wegens de Leerwj^zen, die men uitgedagt heeft om het begrip 
der Natuurlyke Hiftorie gemaklyker te maaken. Die Lcerwyzen zyn zeer nut- 
tig, indien men dezelve niet dan met de noodige behoedmiddelen gebruikt ; zy 
verkorten den arbeid , zy koomen het geheugen te hulp , en zy bieden den geeft 
een opvolging van denkbeelden aan, faamgefteld, ik erken het, uit voorwerpen 
van malkanderen verlchillende, maar welke egter zekere gemeene betrekkingen, 
zeker verband met malkanderen hebben, en daarom, dus vereenigd, een dieper 
indruk maaken, dan zy, buiten dit verband, gedaan zouden hebben. Zie daar de 
Toornaame nuttigheid der Methodes of Leerwyzen ! Maar daar is een ongemak 
mede verbonden, dat men namelyk den keten der betrekkingen ligtelyk te lang uit 
rekke, of te kort in malkanderen flliite; de wetten der Natuur aan willekeurige 
wetten pooge te onderwerpen; dat men haarzoeke te deelen in punten, waar in 
zy onverdeelbaar is, en dus haare kragten naar onze zwakke verbeelding afmeete. 
Een ander nadeel, ’t welk regtflreeks tegen dit gemelde overftaat, maar daarom 
niet minder wezendlyk is, beftaat hier in, dat men zig aan al te byzondere Me- 
thodes verbinde; dat men alles naar een enkel gedeelte wil beoordeelen, dat men 
de Natuur aan kleine Syftema’s onderwerpe, die haar vreemd zyn, en van haare 
oneindige werken zo veele afzonderlyke verzamelingen maake, als wy ons famen- 
