DER NATUURLYKE HISTORIE. 
5 
Hellen in het hoofd brengen; en eindelyk, dat wy door de naamen en v^ertoonin- 
gen te vermenigvuldigen , de taal der weetcnlchap moeijelyker dan de weeten- 
fchap zelve maSten. 
Wy zyn uit der aart geneigd om ons in alles eene fooit van orde en eenpaarig- 
beid te verbeelden , en vynnneer men de werken der Natum- flegts ligtelyk onder- 
zoekt, fchynt het, in den eerften cpflag, dat zy naar een zelfde ontwerp gewerkt 
hebbe. Gelyk wy zelve gemcenlyk maar éénen weg weeten om tot onze oogmer- 
ken te koomen, zo overreeden wy ons , dat de Natuur alles doet en werkt door 
dezelfde middelen, en door gelykfoortige poogingen. Die wyze van denken teeft 
een menigte van valfche betrekkingen tulTchen de natuurlyke voortbrengzels doen 
uitvinden ; men heeft de Planten met de Dieren vergeleeken , men heeft zig ver- 
beeld de Mineraalen te zien groeijen, en hoe verfcliillende haar maakzel en gele- 
dingen wezen mogten, men heeft haar egter dikwils uit denzelfden vorm willen 
haaien. Die zelfde, die gemeene vorm van alle deze dingen, zo ongelyk aan mal- 
kanderen, is minder in de Natuur, dan in den bekrompen geeft van hun, die de 
Natuur kwalyk gekend hebben, en die de kragt ecner waarheid even weinig kun- 
nen beoordcelen, als de juifte grenspaalen eener vergelykende overeenkomft Hel- 
len. Men befluit van het een tot het ander , om dat men bepaald , of liever , be- 
krompen dcnltt, en men befluit kwalyk, om dat de Natuur min bepaald is, en 
onbekrompen werkt. Moet men, by voorbeeld, om dat het bloed omloopt, 
zeggen, dat het fap in de, Planten ook omloopt? Moet men uit den bekenden groei 
der Planten , tot een dergelyken groei in de Mineraalen ; uit de beweeging van 
het bloed tot die van het voedend fap der Planten, en van deze tot de beweeging 
van een fteenmaakend fap befluiten ? Is dit niet de afgetrokken denkbeelden van 
onzen bepaalden geeft tot de wezendlyke gewrogten van den Schepper overbren- 
gen, en Hem geene andere kundigheden , om zo te fpreeken , toeftaan dan dte 
wy zelve hebben? OndertufTchen heeft men dikwils dingen voorgedraagen , die 
even weinig gegrond zyn ; men draagt die nog heden dagelykfch voor , en men 
bouwt Samenftelzels op onzekerheden , welke nooit behoorlyk onderzogt zyn , 
en eeniglyk dienen om eenen regtichapen Wysgeer te doen zien , hoe geneigd 
het menfchdom is een overeenkomft te vinden tuflehen de ongelykflagtigfte din 
gen , regelmaadgheid , daar niet dan verfcheidenheid heerfcht , en orde in voor- 
werpen, welke men niet dan verwardelyk begrypt. , t i n- 
Wanneer men , zonder zig tot oppendakkige kundigheden te bepaalen, welker 
nitkomft: ons niet dan onvolmaakte denkbeelden kan geeven van de voortbrengze- 
len en werkingen der Natuur, dieper indringt, cn het maakzel haarer gewrogten 
zo wel als de wj^ze van haar werken , met oplettender oogen beichomvt , ftaat mOT 
even verwonderd over de verfcheidenheid in het ontwierp , als over de verfchu* 
lende middelen in de uitvoering, welke de Natuur zig voorftelt en bezigt. Pkt 
getal haarer voortbrengzelen, fchoon verbaazend, ik had bjma gezegd oneindig» 
maakt dan flegts het geringfte gedeelte onzer verwondering uit. Haare werktuig- 
kunde, haare konft, haare hulpmiddelen, haare wanordes zelve , verzwelgen on- 
ze aandagt, en verwekken den diepften eerbied in onzen geeft. Al te klein voor 
die ongemeeten ruimte, al te zwak om zo veele wonderen te bevatten, bezwy- 
kenwy, om zo te fpreeken, onder het oneindige en onbegrypelyke. Hetkoomt 
ons dan voor, dat alles, wat kan beftaan, beftaat. De hand van den Schepper 
