é VERHANDELING over het BEOEFFENEN 
fchynt zig dan niet geopend te hebben om het wezen te fchenken aan een bepaald 
ptal van foorten, maar zy fchynt, met eenen worp, een wereld van betrekke- 
lyke en onbetrekkelyke fchepzelen> een talloos aantal van gelyke en ongelyke din- 
gen 5 eene oneindigheid vgn cenftemmige en Itrydige Cunenvoegingen , en eene 
geduurzaamheid van verdelgingen en hervoortbrcngingen het beilaan te hebben 
willen geeven. Welk een deakbceld van raagt vertoont dit Schouwtooneel ons 
niet! Welk een gevoelen van eerbied boezemt zulk eene befchouwmg des Heelals 
met voor deszelfs Maakcr in . En hoe veel grooter zouden deeze uitwerkzelen nog 
worden, byaldien het zwakke licht, waar door wy geleid worden, fterk genoeg 
wierdt, om ons de algemeenc orde der oorzaaken en de af hankelykheid der uit- 
werkzelen te doen bevatten. Maar de grootfte geeft, de fterlcfte ziel zal zig nooit 
to len hoogen top van kennis verheffen. De eerfte oorzaaken zullen ons altoos 
verborgen bljwen, en de algemcene uitkomften of vereenigde werkingen dier oor- 
zaaken zullen ons zoo weinig bekend zyn als de oorzaaken zelven. AUes wat wv 
kunnen is ^nige afzonderlyke uitwerkzels na te gaan , op te merken , te verge- 
lyken , en mm te voegen , om daar in eene orde te vinden , die inderdaad meer 
betrekkelj/k IS tot oiize eigene natuur , dan overcenkomftig met het beftaan der 
dingen , welke wy befchouwen ; maar die even daarom niet zal nalaaten haarc aan- 
genaamheid en nuttigheid te hebben. 
eenigfte weg is, die ons open ftaat, dewyl wy geene andere 
middelen hebben om tot de kenras der Natuurlyke dingen te geraaken , zo moeten 
wy zo verre voorttreeden , als ditfpoor ons leiden kan; wy moeten aUe voor- 
wei pen verzamelen, dezelve vergelyken, beöeffenen, en uit derzelver faamge- 
voegde betrekkingen alle de kundigheeden haaien , die ons behulpzaam kunnen 
zyn , om dezelve netter te kennen en beter te begrypen. 
waarheid, wellte uit dit ernftig onderzoek der Natuur voortkoomt, is 
nnucliien eene veinederendc waarheid voor den Mcnlch ; te weeten dat hy zig 
zelven in de klalTe der Dieren moet plaatfen, waar naar hy gelykt in alles, - wat hv 
ftoffelyk heef^ en zelfs zal hun Jnjhnkt hem miffdiien voorkooraen veihgci te 
zyn dan zyne Rede, en hunne Inlvjirie verwonderiyker dan zyne Konften. Wan- 
neer wy vervolgens de verfchillende voorwerpen , waiw uit het Heelal beftaat; 
met orde doorloopen, en wy ons aan ’t hoofd van alle gefchapen wezens plaatfen, 
zullen ivy met venv'^ondering zien , dat wy langs byna onmerkbaare trappen van 
liet voimaaktfte Schapzcl tot de ongefchiktfte ftof , van het beftgeleciigd Dier tot 
het ongevormdfte Mineraal kunnen nederdaalen; wy zullen bemerken dat dee 
ze byna onkenbaare overgangen het meefterftuk der Natuur zvn ; wv zullen dS 
üveigmra, met (bgts in do grootteen in de gedaante, maar ooit in ddbeweegin- 
gen, in de voortteeUngen, en in ds opvolgingen van allerhande looit befpeuren. 
. Hdt denkbeeld dieper agtervolgcnde ziet men duidelyk, dat het onraogelyk i' 
een algcencen Syftema, een volmaakt Samenftel te geven, niet flegts voor de ee 
hcele Natunrlylcc Hiftoric, maar 2=16 voor een van derzoK-er takken; want? Sn 
een bamenlte.zel , eene algernecne fchikking, eene volkomen leei-w\nse te maa- 
bevatten; men moet dit alles in kialfcn vcrdcelen, 
f geilagtcn flalitzcn, die geOagten in foorten onderfcheiden , endital- 
M iï^ENatSi^m «pzigten, willekeurig zyn moet. 
klaar d- Natuui klimt langs onbekende trappen op en neder, zy onderfcheidt op 
IS 
