T4 VERHAND-ELING over het BEOEFFENEN 
IJf ben, dezen Schryver doorloopende, getroffen geweell van een gebrek of 
van een uiterfte, ’t welk men bykans in alle boeken, voor honderd of twee 
honderd jaai gemaakt , aantreft , en t welk de Geleerden van Duitfcliland nog 
niet dan al te veel behouden hebben; te weeten die verbaazende nuttclooze ge- 
leerdheid, daal" men, voordagtclyk, de Werken derwyze mede opvult, dat het on- 
derwerp zelf, ’t welk daarin verhandeld wórdt, als verdrinkt in de menigte vreem- 
de ftolfen, waar over zy met zo veel genoegen fchryven, en zig zoomftandig 
uitbreiden, dat zy vergeeten fchynen te hebben, wat zy u te zeggen hadden, om u 
niets andeis te vertellen, dan wat anderen gezegd hebben. Ik verbeelde my een 
man als Aldrov.wdüs, eenmaal het voorneemen,om een geheel Samenftel van Na- 
tuurljke Hiftorie te fchryven, hebbende opgevat. Ilt zie hem, in zyn Boekver- 
trek, de Oude,de Laatere Schryvers, de Wysgeeren, de Godgeleerden, de Regts- 
gcleerdcn , de Hilloriefchryvers, de Reizigers , de Digters, na malkanderen lee- 
zen, en leezen zonder eenig ander oogmerk, dan om alle de woorden, alle de 
fpreekwj^zen, die van verre of van naby betrekking tot zyn onderwerp hebben 
aan te vatten. Ik zie hem alle die aanmerkingen uitfchi-yven, of anderen laaten 
uitfchryven, en naar de letters van het AJphabet in orde fcliikkcn; en naver- 
fcheiden portefeuilles met nooten van allerhande lbort , dikwils zonder onderzoek 
of keus genooraen, vervuld te hebben, zig zetten om een byzonder onderwern 
te beginnen. ^ Het eerft, daar ik ten opzigt van dezen Geleerden voor vreeze 
IS, dat hy ihets zal willen verliezen van ’t geen hy met zo veele moeite en 
zoig verzameld heeft, en dit is ook juifl het geen gebeurt. Hy wil alles te pas 
brengen, zodathyu, by gelegenheid van de Naüuirlyke Hiftorie van een Haan 
Roe, alles vertelt, wat de Ouden daar over gedagt, alles, wat zy vanderzel- 
ver deugden , karakters, moed, enz. gezegd hebben ; alles, waar toe men deze Die- 
ren heeft willen gebruiken, alle de vertellingen , die zoraraige oude wyven van 
dezelve gedaan, alle de wonderwerken, wellce men in zoramige landen van hen 
verdigt, alle de godsdienftige bygeloovigheden, die men daai' mede gepleegd, alle 
de vergelyldngen, welke de Digters daar van ontleend, alle de eigenfehanpen, die 
zekere volkeren daar aan toegcfchreev^en, alle de vertooningen, die zy in deBeeld- 
Iprmen , cn m de W apenkundc daar van gemaakt hebben. In één woord , hy zal 
u aUe de hiltories en aJle de fabels veertellen, die by gelegenheid van het woord 
Haan of Koe te pas gebragt, en faamgefleept kunnen worden. Dat men, na dit 
alles, oordeele, hoeveel plaats ’erkan overblyven voor het gedeelte van de Na 
timrlyke Hiftorie, welke men cigenlyk in deze fchriften zoekt; en zo de Schrwei* 
dit gedeelte met in een afzonderlyk ar^ml, van de anderen afgefcheiden, geplLtft 
hadt , zoude het inderdaad met te vinden zyn geweeft. ° ^ 
Men is thans V'an dit gebrek herkoomen. De orde en nauwkeurigheid, waar- 
mede men heden fchiyft, hebben de weetenfehappen aangenaamer en gemaklyker 
gemaaltt, en ilt ben verzekerd, dat dit verfchil in den %1 en wyze van behande- 
len, evenveel, of miifchien meer, tot derzelver bevordering toebrengt, als de 
geeft van onderzoek zelf, die in deze eeuw heerfcht. Want onze voorouders 
zogten, gelyk als wy ook doen, maar zy veraamelden alles, wat zig vertoonde, 
daar wy dat geene weg werpen, ’t welk ons voorkoomt v^an weinig waai-de te zyn , 
en wy verkiezen een klein wel beredeneerd werk boven een dik boekdeel met 
nuttelooze geleerdheid opgepropt. Het ftaat alleenlyk te vreezen , dat men thans. 
