DER NATUURLYKE HISTORIE. 
ï5 
de geleerdlieid veragtende, zig niet beginne te verbeelden, dat vernuft en geeft 
voor alles Iwnnen opkcomcn, en dat de Weetcnfchap niet dan een bloote naam is. 
Verftandige Lieden zullen egter altoos begrypen, dat, nademaal de eenige en 
waai-e weetcnfchap de kennis van zaaken en wezendlyke byzonderhedcn is, het 
vernuft het gebrek daar van niet kan vervullen, en dat deze kennis van zaaken 
en byzonderheden het zelfde is in de wectenfchappen, als de ondei vinding in bet 
burgerlyke leven, welke men niet kan ontbeeren om zig wj^ffelyk te bepaalen. 
Men zou dan alle weetenfchappcn in twee hoofd-klaffen verdeden kunnen, die al- 
les bevatten zouden, wat de menfeh behoort te weeten; de eerfte is de Bm'gerlykc 
Hiftorie, en de tweede de Natuurlyke Hiftorie,. beiden gegr ond op /aclfl, of Huk- 
ken, welken het dikwüs van groot belang, en altoos aangenaam is te kennen. De 
eerfte is de ftudie van Staat«mannen , de tweede die\^an Wysgeeren. En fchoon 
de nuttigheid der laalfte mogelyk niet zo naby is als die der andere , kan men eg- 
ter verzekeren, dat de Natuurlyke Hiftorie de bron is van de andere Natuurkun- 
dige wectenfchappen , en de moeder van alle Konften. Hoe veele uitmunten- 
de middelen heeft de Geneeskonft niet gehaald uit de ontdekking van fommi- 
ge voortbrengzelen der Natuur , welke tot dien tyd toe onbekend waren, en, 
buiten de Natuurlyke Hiftorie, onbekend zouden gebleven zyn. Hoe veele lyk- 
dommen hebben de konften uitgevonden in ftofièn , die voonnaals veragt wier- 
den! Ik zal verder gaan; alle de denkbeelden der konften hebben haare modellen 
in de voortbrengzelen der Natuur. God heeft gefchaapen, en de menfeh bootft 
na. Alle de uitvindingen der menfehen -zyn , ’t zy ze de noodzaakelykheid of het 
gemalc betreffen , niet dan vry grove navolgingen van ’t geen de Natuur in de ui- 
terfte volmaaktheid uitvoert. 
Maar zonder de nuttigheden, welke men uit de Natuurlyke Hiftorie, ’t zy ten 
opzigte van andere wectenfchappen, ’t zy ten opzigte der konften, trekken kan, 
langer aan te dringen, laat ons tot ons hoofd-oogmerk, de wyze van dezelve 'te 
beöeffenen en te verhandelen, wederkeeren. Het groote doelwit, ’t welk men 
zig, gelyk wy aangemerkt hebben, altoos in de eerfte plaats moet voorftellen, is 
cene nauwkeurige befchryving en getrouwe Hiftorie van yder ftuk. In de be- 
fchryvdng moet men agt geeven op de gedaante, de gi-oottc, het gewigt, de kleu- 
ren, de plaatfmgen, de laift en beweegingen, de ligging der doelen, derzelver be- 
trekkingen, gedaanten, en werking, en alle de uitW’endige verrigtingen. Zomen 
by dit alles eene ontvouvring der inwendige deden voegen kan , zal de befchryving 
niet dan tevolkoomener zyn; men moet alleenlyk agt geeven van niet in alte ge- 
ringe kleinigheeden tc treeden , of te lang ftil te ftaan op de befdrryving van 
eenig deel c£t van v/einig belang is, terwyl men over wezendlyker en voomaanie 
zaaken lugtig been loopt. 
He ^Hiftorie moet naar' de befchryving gefchikt zyn, en.moet eehiglykloopen' 
over de b^ekkingen , welke de natuurlyke dingen met malkanderen en met ons 
hebben. He Hiftorie van een Dier moet niet de Hiftorie van een Jndividu , van 
een enkel Dier van die foort zyn , maar de gehede foort dezer Dieren bevatten , 
zy moet hunne voortteeling , den tyd der bevrugting, dien der vericfling , het 
getal der jongen, de zorgen der ouderen , hunne opvoeding, hunne natuurlyke in- 
geeving of geaartheid, de plaatfen van hun vcrblyf, hunvoedzcl, de wyze wanr 
op zy het zelve magtig worden , hunne zeden, hunne liften, hunne jagti veivol-. 
