DER NATÜÜRLYKE HISTORIE. 
i3 
men daar van kan ü-eklcen , en zy bepaalen zig niet om dezelve nauwkeurig te 
befchi-yven. 
De Hiftorie der Dieren was hun beter bekend, dan die der Planten. Alex- 
ander ftelde order, en deedt groote onkoften om Dieren van alle kanten te 
vei-zamelen, en uit alle Landen te doen fainenbrengen , en hy ftelde Aristo- 
TELEs in ftaat om dezelv'e wel waar teneemen; hetblyktuit deszelfs werk, 
dat hy dezelve milTchien beter kende , en onder algemeener oogpunten be- 
fchouwde , dan men dezelve thans kent en befchouwt. Eindelyk fchoon de He- 
dendaagfehen hunne ontdekkingen by die der Ouden gevoegd hebben, zie ik eg- 
tcr niet, dat wy veele werken over de Natuurlyke Hiftorie hebben , welken men 
boven die van Aristoteees en Pliïtius kan Hellen. Maar gelykhet na- 
tuiirlyk vooroordeel, ’t welk men voor zyne eeuw heeft, zoude lainnen doen 
vermoeden, dat het geen ik aandring, lollelyk is ter neer gcfteld, zal ik het ont- 
werp hunner werken in weinige woorden voordraagen. 
ARisToa’ELES begint zyne Hiftorie der Dieren met de algemeene verfchiJ- 
Isndlieden cn overeenkomften tnlTchen de verfchillende geflagten van Dieren vaft 
te ftellen. .In plaats van dezelve by Ideine byzondere kenmerken te verdeden, 
gelyk de laatcren gedaan hebben , geeft hy een Hiftorifcli verflag van alle de by- 
zonderheden en waarncemingen , die op algemeene betrekkingen en duidelyke 
kenmerken uitloopcn. Hy haalt die Kaniktcrs uit de gedaante , de Icleur , de 
grootte, en alle uitwendige hoedanigheden van het geheele Dier, en ook uit het 
getal en de plaatzing van deszelfs deden; uit de grootte, de beweeging, de ge- 
daante der leden , ovcreenkomllige of verfchillende tetrekkingen dier zelfde dee- 
len met mallianderen vergdeeken , en hy geeft overal voorbedden , om zig te be- 
ter te doen verftaan: hy befchouwt ook het verfchil der Dieren in hunne wyze 
van leeven, hunne vemgtingen , hunne manieren, verblyfplaatfen, enz. Hy 
fpreekt van de deden , die aan de Dieren gemeen zj'n , cn tot hun wezen behoo- 
ren, en van die welken zy.ontbeeren kunnen , en welken inderdaad vcrfcheiden 
Iborten van DFeren ontbecren. Het zintuig van ’t gevoel , zegt hy , is het ee- 
nigftc , dat men als noodzaakelyk moet belchouwcn , en ’t welk aan geen Dier 
ontbreeken moet; en gdyk dit zintuig aan alle Dieren gemeen is, kan men het 
gedeelte, des lighaams, waar in het vermogen van voelen ruft , met geen byzon- 
deren naam benoemen. De wezendlylille deden zyn die , waar door het Dier 
zyn voedzei neemt; die, welke dit voedzd ontvangen cn verteeren; en die,watff 
door het zig van het overtollige ontlaft. Hy onderzoekt vervolgens de verfchei- 
denheden in de voortteding der Dieren ; die hunner leden , en der verfchillende 
deden , welke tot hunne beweegingen en natuurlyke verrigtingen dienen. Deze 
algemeene en voorafgaande waarncemingen maaken eene fchildcry , waar van alle 
de deden van belang zyn, en deze groote Wysgeer zegt ook, dat hy dezelve 
onder dat oogpunt vertoond heeft , om een voorfinaak te geeven van ’t geen. 
volgen moet , en om de oplettendheid , welke de byzondere Hiftorie van yder 
Dier, of liever van yder Ding vordert, te doen geboren worden. 
Hy begint met den Mcnfch, en hy befchryft hem eerft; meer om dathy het 
beft bekende , dan om dat hy het volmaaktfte. Dier is. En om zyne befchry' 
ving minder i'oog en treffender te maaken, rtugt hy onze zeddyke kundigh^ 
den tevens te vermeerderen, en wyft, de Natuurkundige betreldingen van’t 
o 
