DER NATUURLYKE HISTORIE. 
25 
nseskonft 5 den Koophandel, de Zeevaart, de Hiftorie der vrye Konften en 
Handwerken, den Oorfprong der gebruiken, eindelyk alle de natuurlyke Wee- 
tenlchappen , en alle de menfchelyke Konften ; en het geen met regt verwon- 
dering moet baaren is, dat Plinius in yder gedeelte even groot is; de ver- 
hevenlieid zyner denkbeelden , de edelheid van zyn ftyl , verheffen nog zyne 
diepe geleerdheid ; hy wift niet alleen alles , wat men ten zynen tyde konde 
weeten , maar hy hadt die gemaklykheid om in het groot te denken , welke de 
Weetenfehap vemenigvuldigt; hy hadt die fynheid van opmerking, waar van de 
bevalligheid en de fmaak afhangen , en hy deelt zynen Lezeren cene zekere vry- 
heid van geeft, eene ftoutheid van denken mede, welke het beginzel, en ^s 
de eerfte kiem der Wysbegeerte is ; zyn werk , zo vol verfcheidenheid als de Na- 
tuur , fchildert dezelve altoos fraai , het is , zo men wil , eene faraenvoeging 
van alles , wat vóór hem gefchreeven is geweeft , eene Copie van alles wat voor- 
treffelyk en weetenswaardig voor handen was ; maar die Copie vertoont zulke 
ftoute trekken , die lamenvoeging bevat veele dingen op zulk eene nieuwe wyze 
vei'zameld , dat dezelve verkiezelyk is boven de meefte oorfpronkelyke Werken , 
die dezelfde dingen verhandelen. 
Wy hebben gezegd, dat de getrouwe Hiftorie en de nauwkeurige Befchryving 
van yder zaak de twee eenige voorwerpen zyn , welke men zig het eerft in de 
beoeffening der Natuurlyke Hiftorie moeft voorftellen. De Ouden hebben aan 
het eerfte vereifchte wel voldaan , en zyn miffehien in dit gedeelte zo veel bo^ 
ven de Hedendaagfchen , als dezen boven de Ouden zyn in het andere yereifch- 
te ; want de Ouden hebben het Hiftorifche gedeelte van het Jcven en de zeden 
der Dieren, het teelen en gebruik der Planten, de eigenfehappen en het ge- 
bmik der Delfftoffen, zeer wel behandeld, enter zelfder tyd fchynen zy de 
befchryving van ydere zaak voordagtelyk vci*zuimd te hebben; niet, om dat zy 
niet zeer beiewaara waren om het wel te doen , maar zy veragteden waarfchynlyk 
dingen te befchiy ven, welken zy als nutteloos befchouwden,en deze wyze van den- 
ken was min of meer verbonden met, en vloeide voort uit, eene groote algemee- 
ne wyze van bcfchouwen, en wa.s zo onrcdclyk niet als het in den eerften opflag 
zou mogen fchynen, en zelfs mag men zeggen , dat zy niet anders konden denken. 
Voor eerft zogten zy kort te zyn, en geenc dan wezendlyke en nuttip dingen m 
hunne werken te brengen, om dat zy geenc gcmaklyke gelegenheid hadden, ge- 
lykals wy, om de boeken zonder moeite te vermcnigwldigcn, enzond.ei nadeel 
te doen uitdyen. Ten anderen wendeden zy alle Weetcnlchappcn naarden an. 
der nuttigheid , en hadden veel minder voor de j’dcle nieuwsgierigheid o^ci . Al- 
les waar de Maatfehappy niet in betrokken was , wat geen invloed hadt op de Ce- 
zondheid of op de Konften, wierdt verwaarloosd ; zy bragten alles tot den zede- 
lykcn menfeh, en zy dagten niet, dat de dingen, welke geen gebruik hébben, ver- 
dienen, dat men ’er zig mede bezig houdc. Een nutteloos Infekt, over welks be- 
hendigheid onze waameemers zig verwonderen , een Kruid zonder kragt , welks 
ftofvezels onze Botaniften opnoemen , waren voor hun niet dan een Infekt of een 
lü'uid. Men kan het boek van Plinius, Rcliqua Herbanm 
genera^ hier van ten voorbedde zien , waarin hy alle de Kruiden famenvoegt, 
daar hy niet veel werk van maakt, rvclke hy zig vergenoegt naar Alphabetifche 
letters te noemen ; en waar van hy flegts cenigen hunner algemeene karakters en 
J. Deel. D 
/ 
I 
