2Ö VERHANDELING over het BEOEFFENEN 
gebruiken in de Geneeskonll: aanwyfl. Dit alles kwam van den weinigen fmaak, 
dien de Ouden voor de Natuurlamde hadden, of om nauwkeuriger te fpreeken, 
gelyk zy geen denkbeeld hadden van ’t geen \vy byzondcre en proefondervindelyke 
Natuurkunde noemen, dagten zy niet, dat men cenig voordeel konde trekken uit 
het fchroomagtig onderzoek en de nauwkeurige befchryvdng \^n aUe de deelen van 
eene Plant of van een Dier, cn zy zagen de betrekkingen en ’t verband niet, wel- 
ken dit konde hebben met de t^erklaaring van de verfchynzelen der Natuur. 
Ondertuiïchcn was dit Voorwerp der Ouden het gewigtigfte gedeelte, en men 
moet zig niet verbeelden, zelfs heden niet, dat men zig in de beoefFening der 
Natuurlyke Hiïlorie eeniglyk bepaalen moet, om nauwkeurige befchryvingen te 
maaken, en enkel afzondcrlykc waameemiiigen en fa£la op te geeven; dit is in 
der waarheid, gelyk wy gezegd hebben, het hoofdoogmerk, ’t welk men zig aan- 
ftonds moet voorftellen ; maar men moet tragten zig te verheffen tot iets grooter, 
en ’t geen meer waardig is ons bezig te houden, te weeten, de waarneemingen te 
verbinden, de byzonderheden faam te voegen, en alles door middel vanovereen- 
komllen en analogifche befluiten aan mallcanderen te knoopen ; men moet tot 
dien hoogen trap van kennis poogen te geraaken, waarin wy kunnen oordeelen, 
dat de byzondere uitwcrkzcls v^m algcincener uitwerkzelen erfhangen, waarin wy 
de Natuur met haar zelve in haarc groote werkingen kunnen vergeJykcn , en van 
waar wy ons eindclyk wegen kunnen baanen, om de vcrfchillende deelen der Na- 
tuurkunde te volmaaken. Een goed geheugen, aanhoudende naarftigheid, en op- 
lettendheid zyn genoeg om het eerfte doelwit te bereiken ; maar daar wordt wat 
meer vercifcht om dit laatfte te treffen. Hier is eene algemeener wyze van bevat- 
ten, een grooter oogpunt, een ruimer wyze van befcliouwen, een vafte en bon- 
dige redeneeitrant,nog meer door de opmerking cn overdenking, als door de bloo- 
te oeffening volmaakt , van nooden. Hier wordt eindelyk die hoedanigheid van 
den geeft vereifcht, welke ons de verre af zynde betrekkingen doet vatten, famen- 
voegen, en ’er één lighaam van beredeneerde denkbeelden van maaken , na de 
waarfchynlykheden daar van net gewaardeerd , en dezelve één voor één , als ’t 
ware, gewoogen te hebben. 
Het is hier, dat men eene Methode noodig heeft om zyn geeft te geleiden; niet 
zulk eene, als waai* van wy gefprooken hebben, die niet dierxt, dan om woorden 
willekeurig te fchikken , mfiar eene Methode , die de orde zelve der zaaken on- 
derfteuot, die onze redeneering helpt en leidt, die onze befchouwdngen verlicht, 
ons gezigt ruimer maakt, en ons ter zelfder tyd belet te verdwaalen. 
De grootfte Philofophen hebben de noodzaakclykheid dezer Methode begree- 
pen, en zy hebben ’er ons zelfs beginzels en proeven van willen geeven; maar 
de eenen hebben ons niet dan de Hiftorie hunner gedagten, en de anderen de Fabel 
hunner verbeelding nagelaaten ; en zo eenigen zig verheft hebben tot dat hooge 
•punt van Ovematuurkunde , van waar men de bcginzels , de betrekkingen , de 
overeenkoraften , en het gezamenlyke der Weetenfehappen zien kan , zo heeft 
toch geen ons raad gegeeven of geleerd hen te volgen; en de wyze hoe zyn geeft 
in het beoeffenen der Weetenfehappen te beftieren, is nog te zoeken. By gebrek 
van leffen heeft men voorbeelden gegeeven , by gebrek van beginzelen, bepaalingen 
aangeboden , cn by gebrek van beweezen ftukken , ftoute onderftellingen gebruitó* 
