VERHANDELING over het BEOEFFENEN 
gaande , en dus vervolgens , tot dat wy tot de cerRe onderllelling opklimmen , etr 
gelyk de bepaalingcn de cerlle beginziels zyn, waar op alles gebouwd wordt , eiï 
dezelve willekcuiig en betrelclcelyk of opzigtlyk zyn , zo moeten alle de gevolgen » 
welke men daar* uit kan afleiden, insgclyics willekeurig en betrcldyk of opzigtlyk 
zyn. Het geen men derhalven Wisicunftigc Waarheden noemt , koomt uit op zelf- 
heden van denkbeelden , en heeft gcene wczendlykheid altoos. Wy onderftellen, 
^vy redeneeren op onze onderRellingen, wy trekken ’er gevolgen uit, wybeflüi* 
ten ; het laatfte^ befluit , of de laatfte gevolgtrekking is een waar voorftel met op- 
zigt of betrelddng tot onze onderftelling , maar die Waarheid is niet wezendlyker 
dan de onderftelling zelve. Het is hier de plaats niet om ons over het gebiaiik der 
Wiskonftige Weetenfehappen uit te breiden, even weinig als over de misbruiken, 
die men daar van maalcen kan; het is ons genoeg beweezen te hebben, dat de Wis- 
konftige Waarheden , geene Waarheden dan van bcpaaling zyn , of, zo men wil , 
verfchiUende uitdrukb'ngcn van dezelfde zaak, en dat zy geene Waarheden zyn dan' 
met betrekking tot die zelfde bcpaalingen, welke wy gemaakt hebben ; het is om 
deze reden, dat zy het voordeel hebben van altoos nauwkeurig en bewyzelyk, 
maar ook altoos afgetrolckcn , denkbeeldig en willekeurig te zyn. 
De Namurkundige Waarheden daarentegen zyn geheel niet willekeurig, en han- 
gen niet van ons af. In plaats van gegrond te zyn op onderfteüingen , welke wy 
zelve gernaakt hebben , fteunen zy niet dan op wezendlyk beftaande Dingen; eene 
agtervolging van gelyke wezendlyk voorhanden zynde of gebeurde bj^zonderheden , 
of, zo men wil, eene menigvulcfige herhaaling, en cene onafgebroken famenke- 
tening der zelfde uitkomften maalrt het wezen der Natuurkundige Waarheid uit. 
Het geen men derhalven Natuurkundige Waarheid noemt , is eigenlyk niet dan ee- 
ne_ wapfchynlykheid, maar eene waarfthyniykheid zo groot, dat zy eene zeker- 
heid uitlevert. In de Wiskonft onderftelt men , in de Natuurkunde ftelt men ne- 
der, geeft men op, brengt men by, en men bouwt daar op; in de Wiskonft zyn 
het bcpaalingen, in de Natuurkunde , daar men zig op grondt; men gaat 
van bepaaling tot bepaaling in de afgetrokken Weetenfehappen, men gaat van 
waarneeming tot waanieeming in de wczendlyke Weetenfehappen. In de eerften 
koomt men tot bcwys of blykbaarheid , in de laatfte tot zekerheid. Het woord 
Waarheid bevat de eene en andere , en beantwoordt by gevolg aan twee verfchil- 
lende denkbeelden ; deszelfs betekenis is ruim , onbepaald , cn faamgefteld ; men 
kan dezelve derhalven niet in het algemeen bepaalcn ; men moet , gélyk als wy 
gedaan hebben , de foorten onderfcheiden , om ’cr zig een net denkbeeld van 
te maaken. 
Ik zal niet van andere ordens van Waarheden fpreeken; die van de Zedekunde, 
by voorbeeld , die gedeeltelyk wezendlyk , gedeeltelyk willekeurig zyn , zouden 
een lang onderzoek vorderen, ’t welk ons eenigzins van ons oogmerk verwyde- 
ren zoude, en des te meer, om dat deze Waarheden niet dan welvoegelyldieden 
en waarfchynlykheden ten voorwerpc en uiteinde hebben. 
De Wiskonftige Blykbaarheid en de Natuurkundige Zekerheid zyn dan de twee 
eenige oogpunten, van welken wy de Waarheid befchouwen moeten, zo dra zy 
zig van de eene of andere verwydert, is zy eigenlyk niet meer dan waarfchynlyk- 
heid. Laat ons dan onderzoeken, wat wy van deze, hetzy blykbaai'e of zekere,. 
Waarheid kunnen weeten, waar na wy dat geen? ’t welk wy niet dan by gifling 
