30 VERHANDELING over het BEOEFFENEN 
Die algeraeene uitwerkzels zyji voor ons de waare Wetten der Natuur ; alle de 
verfchynzels, die wy bemerken zullen, dat met deze Wetten verbonden zyn, en 
daar van afhangen, zullen zo veele verklaarde /acïa , zo v’ccle opgehelderde af- 
zonderlyke verlchynzels zyn, zullen zo veele Waarheden uitraaaken, welke wy bc- 
giypen; de zulken daarentegen, welke wy daar niet onder betrekken, daar niet 
toe brengen kumien, zullen enkele byzonderheden zyn, die men aan cene zyde 
moet Rellen en op zig zelven plaatfen , tot dat meerdere \vaarnecmingen en eene 
lange ondervinding ons andere afzonderl3’’ke dingen, die tot opheldering der vo- 
rigen dienen kunnen , ontdekken , en ons de Natuurkundige oorzaak , dat is te 
zeggen het algemeen uitwerlczel, ontdekken, waaruit deze byzondere uitwerlizels 
voortvloeijen. Het is hier, dat de verceniging der twee Weetenfclmppen, de Wis- 
konft en de Natuurkunde, groote voordeelenkangeeven, de eene geeft het Hoe- 
veel, en de andere het Hoe der zaaken; en gelyk hier het Ruk is om de waarfchjm- 
Ijdvheden faam te voegen, en te waardeeren, ten einde wy beoordeelen mogen, 
of een uitwerkzel meer van de eene dan van de andere oorzaak afhangt, zo kunt 
*gy, na dat ^ door de Natuurkunde het Hoe hebt gevonden, dat is te zeggen, 
na dat gy gezien hebt , dat zulk een uitwerkzel wel van zulk eene ooi-zaak zou kun- 
nen afhangen, vervolgens de Wiskonft te hulp roepen , om te berekenen toe veel 
dit uitwerkzel met zyne oorzaalc verbonden zy, en zo gy bevindt, dat het facit 
van die rekening met de waarneemingen overeenkomt, zo vermeerdert dewaar- 
fehynl3icherd, dat gy wel gegiR hebt, zoRqrk, dat dezelve eene zekerheid wordt, 
daar dezelve zonder dit behulp niet dan eene loutere waarfch3ml3’kheid zoude ge- 
bleeveu zyn. 
Het is waar, dat deze verceniging der WiskonR met de Natuurkunde niet dan 
voor een zeer Idein getal onderwerpen gefchieden kan. Hier toe wordt vereifcht, 
dat de verfclymzels, welke \vy zoeken te verklaaren, vatbaar Z3'n om op eenc af- 
getrokken W3’ze verklaard te worden , en uit haar eigen aart b3na van alle Natuur- 
kundige hoedanigheden ontbloot Z3ui, want zo .dra zy maar eenigzins faamgcRcld 
Z3m , kan de WiskonRige rekening daar niet meer op toegep: 2 l: worden. De 
fchoonRe en gelukkigRc toepalling, welke men daar ooit van gemaakt heeft, is op 
het SyRema der Wereld, en men moet erkennen , dat, b3'aldien de grootc New- 
ton ons geene dan Natuurkundige denkbeelden van zyn SamenRclzel gegeeven 
hadt , zonder dezelve te hebben onderReund met nauwkeurige en wiskonRigc be- 
rekeningen, zy op veiTe na dezelfde kragt niet zouden gehad hebben; maar men 
begrypt ter zclfder tyd ligtetyk, dat ’er weinige zulke eenvoudige onderwerpen, 
dat is te zeggen , weinige ondenverpen zo ontbloot van Natuurkimdige hoedanig- 
heden, Z3’!i als dat, waar aan Newton Z3'ne WiskonR zo gelulddg gebezigd heeft; 
want de afRanR der Planeeten is zo groot, dat men dezelve, ten*opzigte van maj- 
kanderen, kan befchouwen als punten; men kan, ter zclfder tyd, zonder zig te 
vergilfen , eene aftrekking maaken van alle Natuurkundige hoedanigheden der PJa- 
neeten , en niet dan haare kragt van aantrciddng befchouwen. Ha;u-e beweegingen 
zyn daarenboven de rcgcbiaatigRe, die vy kennen, cn ondergaan geene vertraa- 
ging door den wederRand; dit alles loopt lamen, om de verldaaring van het S3T- 
tema der Wereld tot een Problema van de WiskonR te maaken , waar toe niets dan 
een Natuurloindig denkbeeld, gelukkig begreepen, noodig \vas, om hetwezend- 
lyk te mtiaken; ea dat denkbeeld is, van gedagt te hebben, dat de kragt, die de 
