DBR NATUURLYKE HISTORIE. 
3 < 
lighaamen naar de Aai-de doet vallen, wel dezelfde kragt zoude kunnen zyn , als 
waar door de Maan in haai'en loopweg wordt gehouden. 
Maar ik herhaal het; daar zyn weinig onderwerpen in de Natuurkunde, waar in 
men de afgeti’olden Weetenfehappen met zo veel voordeel te pas kan brengen, en 
ik zie byna niet dan de Starrekunde en de Gezigtkunde , waar in zy van cene groo- 
te nuttigheid kunnen zyn ; de Starrekunde om de redenen , welke wy gemeld heb- 
ben , en de Gezigtltunde , om dat het licht een byna oneindig klein lighaam is, 
welks uitwerkzels in eenc regte lyn , en met eene byna oneindige fnclheid worden 
voortgebragt; en om dat dus deszclfs eigenfehappen byna wiskonftig zyn, waar op 
men de wiskonftige rekeningen en maaten met cenige vrugt kan toepffen. Ik zal 
van de Werktuigkunde niet fpreeken , om dat de beredeneerde Werktuigkunde 
zelve eene Maüiematifche en afgetrokken Wcctenfchap is’, waar van de gebruikc- 
lyke of beoeffenende Werktuigkunde , dat is te zeggen de konft om Machines te 
vervaardigen, niet dan een enkel beginzel ontleent, waar door men alle de uit- 
werkzels kan beoordcelen door aftrekking temaakenvan de v^7vingcn en andere 
Natuurkundige hoedanigheden. Dus is het my altoos voorgekoomen , dat ’er een 
foort van misbnaik plaats heeft in de manier, waar op men de procfondervindely- 
ke Natuurkunde leert, voor zo verre het voorwerp dezer Weetenfehap geheellyk 
dat niet is, ’t welk men dezelve leent. Gelyk het wiskonftig betoog der Werk- 
tuiglyke uitwerkzelen , zo als de kragt der hef hoornen , der katrollen , van het 
evenwigt der vafte deelen en vloeiftoffen, het uitwerkzel der hellende vlakken , 
dat der middelpuntfchuwende kragten , enz. , geheellyk tot de Mathefis behoort, en 
door de oogen van den geeft met de uiterftc blykbaarheid bevat kan worden, 
koomt het my overtollig voor dezelve voor die des lighaams te veitoonen. Het 
waare oogmerk daarentegen is proeven te neemen op allerhande zaaken , welke 
wy niet met wiskonftige rekeningen bepaalen kunnen , inzonderheid op de uit- 
werkzels waai' van de oorzaaken ons nog onbekend zyn , en op alle de eigenfehap- 
pen, waar van wy de omftandigheden niet kennen; dit alleen kan ons tot nieuwe 
ontdekkingen leiden , daar het betoog der wiskonftige uitwerlizelen ons nooit zal 
leeren, dan het geen wy reeds wiften. 
Maar dit misbruik is niets in vergelyking der nadeelen waar in men vervalt, 
wanneer men dc Wiskonft op al te laamgcftelde onderwerpen wil toepaflèn, en op 
voorwerpen overbrengen , waar van wy de eigenfehappen niet genoeg kennen 
om dezelve te mecten. Men is in alle deze ge%’allen verpligt onderftellingen , al- 
toos fti-ydig met de Natuur, te maaken, het onderwerp \^n zyne meefte hoeda- 
nigheden te berooven, daar een afgettokken Wezen van te maaken, ’t welk niet 
meer gelykt naar het geen inderdaad beftaat, cn wanneer men veel geredeneerd 
en gerekend heeft over de betrekkingen en eigenfehappen van dat afgetrokken 
Wezen, en men tot een even afgetrokken befluit is gekomen, gelooft men iets 
wezendlyks gevonden te hebben, en men bren^ die denkbeeldige uitkoraft in 
het wezendlyk onderwerp over , het welk eene oneindige menigte valfche be- 
lluiten en dwaalingcn veroorzaakt. 
Dit is het tederfte en tevens het gewigtigfle punt in de beoeffening der Weeten- 
fchappen, dat men wel weete tc onderfcheiden tulTchen het geen wezendlyk in 
een ondei-werp is en het willekeurige , dat wy daar in brengen, terwyl wy het he- 
fchouwen; dat wy de eigenfehappen, die aan het zelve behooren, klaarlyk o»- 
