34 
DE NATUURLYKE HISTORIE. 
van haare voortbrengzelen gaan; en ,de berigten wegens de byzonderheden van het 
leven en de zeden der Dieren, of wegens den teelt en den groei der Planten, be- 
hooren mmcmen minder tot de Natuurlyke Hiilorie, dan de algemeene uitkomftcn 
der vraarneemingen , welke men gemaakt heeft wegens de vcrfclüllendc Stoffen, 
daar de Aardbol uit beftaat, wegens de hoogtens, de dieptens, de ongelyklreden 
zyner gedaante, de beweeging der Zeen, de ftrekking der Bergen, de plaatzine 
der Stcengi-oeven, de fnelheid en de uitwerkzelen der Getyën, enz. Dit alTes is 
de Natuur in t groote, en dit zyn haare voornaame werkingen; zy hebben veel 
invloed op alle andere, en de Befchouwing dezer uitwerlczelen is eene eerfte Wee- 
tenfehap , van welke het verffand der byzondcre vcrlchynzclen , zo wel als de 
nauwkeuiige -kennis der aardfche zelfftandigheden , af liangt ; en wanneer men 
Se^KeTCn^^fo? 5 den naam van Natuurkunde 
wilde geeven, zoude ik m-aagen, of met de geheelc Natuurkunde, waarin men 
geene Samenftelzels aannecrat , de Hiftoric der Natuur genaamd mag worden ? 
u eene groote uitgeffrektheid , \<>-elker ovcrcenkomften of 
beti-eklangen raomjclyk by malltanderen zyn te brengen, waar in de afzonderlyke 
oi^eker zyn, is het gcmaklykcr een Samen- 
IteJzel uit tc denken , dan eene egte Theorie , eene Befchouwing met de Natuur 
overeenltomende,- tc geeven. ’t Is hierom , dat de Befchouwing van den Aard- 
bol nooit anders dan op eene onbepaalde, cn ondcrffellende wyze is voorgedraa- 
T ^‘^rzclver («) meer vernuftig dan wys, een Starrekundige , overtuigd van 
het Syfteraa van Newton , alle de raogelyke uitkomften van den loop en de rig- 
tmg der btarren in 't oog houdende, verklaart, met behulp eener Mathematifche 
*opden 
Een ander, (é) een onregtzinnig Godgeleerde, en wiens hoofd door Poëtifche 
irSteieStnTr ^J.ganfch Heelal te hebben zien fcheppen; 
de iTrd- ^ %laanneemendc, voorzegt hy, na ons geleerd te he^en , 
wat de Aard.- was, toen zy eerft uit het Niet te voorfchyn kwam, cn wat de 
Zondvioed daar in veranderd heeft; na ons gemeld te hebben, wat zy geweeft is, 
en wat zy thans is, voorzegt hy, wat zy , zelfs na de verdelging van het Mpnfeh- 
dom, Z3mzal. 
Em derde, fc) beter Waarnemer inderdaad dan de twee vorigen , maar even 
weinig geregeld m Z5my denkbeelden, verklaart, door middel \^n een oneindi?en 
afgrond vm eene vloeiffof in de ingewanden van onzen Aardbol veiwat, deszelfs 
voornmmfte verfchynzels; en die geheele ICootis, naarzyncgedagten, niet dan 
onderilellingcn by geval gemaakt, en die niet dan op gronddagen van 
pum, om zo te fpreeken, rullen, hebben de denkbeelden niet opgeheldird, en 
81 ss,rzf,i,if„ï 2 1 27yr„.''“' 
(f) WooDWARD. Zie het JVde der BQwyzen^ * 
\ 
