BESCHOUWING vam 0EN AARDKLOOT. 
35 
ésfaSta verward i raen heeft de Fabel met de Natuurkunde vermengd ^ én deze Sa- 
tnenftelzels zyn daarom ook van geene anderen, dan zullcen aangenoomen , die 
alles blindeling aanneenienj dewyl zy onbekwaam zyn om dc zsLgcc overgangen 
van het waarlchynlyke te onderfcheiden, en meer gevleid worden door het woh- 
derlyke, dan getroffen door het waare. 
Het geen wy over de Aarde te zeggen hebben zal zekerlyk minder zonderling en 
vreemd zyn, en zal zelfs gemeen kunnen fchynen in vergelyking der groote Sa- 
menftelzeis daar wy van Ipreeken; maar men hcidnnere zig, dat een Hiftoriefchry- 
ver moet bcfchryven en niet uitvinden, dat hy zig geene onderftellingen mag ver- 
oorloven , en dat hy geen gebruik kan maaken van zyne verbeelding , dan om dé 
Waameemingen faam te voegen, de verfcheidene afzonderlyke dingen onder al- 
gemeene hoofden te bevatten , en ’er een geheel van te maaken, ’t welk aan den 
geeft eene methodiiche orde van klaai'e denkbeelden , en weUchikkende en waai'- 
Ichynlyke overeenkomften vertoone ; ik zeg waarfchynlyke overecnkomften , 
Want men moet niet hoopen, dat men nauwkeurige betoogen over deze Wee- 
tenichap zal kunnen geeven ; dezelve hebben geen plaats dan in de Wiskonftige 
Weetenfchappen, en onze knhdigheden in de Natuurkunde en in de Natuurlyke 
Hiftorie hangen van de onderidnding af, en bepaalen zig tot befluiten uit over- 
eenkomft van voorwerpen en omftandigheden. 
^ Laat ons dan beginnen met ons te vertegenwoordigen alles, wat de ondervin- 
ding van alle tyden ons opgeeft , en ’t geen onze Waameemingen ons leeren 
wegens de Natuurlyke Hiftorie van den Aardlcloot. Die oneindig ‘groote Bol ver- 
toont ons op zyne Oppervlakte , Hoogtens , Dieptens , Vlaktens , Zeën, Moe- 
raffen , Rivieren , Holen , Afgronden , Vuurbergen , en op de eerfte bcfchou- 
vving ontdekken wy in dit alles geene regeJmaatigheid , geene orde. Zo wy bin- 
nen- in denzelvcn doordringen, zullen \vy daar in Metaalen , Delfftoffen , Stee- 
nen , Bitumens van verfcheiden foorten , Zanden , Aaa-de , Water , en Stoffen 
van allerhandsn aart vinden, die als by geval, en zonder eenigen blykbaaren re- 
gel geplaatft Waanneer met meer oplettendlieid onderzoeken ^ zien wy 
op en in denzelven ingezakte Bergen 5 C^') gcfpleeten en vcrbryzelde Rotzen ^ 
verzwolgen Landitreeken , nieuwe Eilanden , overftroomde Gronden , gevulde 
Afgronden , enz. Wy vinden dikwils zwaare Stoften op Jigte geplaatft , harde 
Lighaamen van weeke zelfftandigheden omringd , drooge , vogtige , heete , kou- 
de, vafte, broffehe, Dingen, alles door malkanderen verward, en in een foort 
van wanorde , die ons niets anders vertoont dan eene verzamelmg van overge- 
bleeven brokken , en puinhoopen eener vcrbryzelde Wereld. 
Ondertuffehen bewoonen wy die puinhoopen met eene volkoomcn geruftheid; 
de gellagten van Menfchen, van Dieren, van Planten volgen malkanderen onaf- 
go rooken op; dc Aarde verichafc overvloedig alles, wat zy tot hun beftaanvaii 
ger ge de n vafte bepaalingen , dc Groente heeft nooit gemift op de Vorft en 
0 ^ Zie het XlVde link van de Bew-jzen voor de Bcfchouwing'. 
