38 
DE NATUÜRLYKE HISTORIE. 
Welk een verbaazend verfchil tuflchen-de Lugtftreeken ! Welk eene veifcheiden- 
heid van Gronden! Welk eene ongelykheid in het Waterpas! Maar laat ons nauw- 
keurig waameeraen, en wy zullen welhaaft bemerken, dat degroote ketens Ber- 
gen C‘ï)digter by den Evenaar , dan by de Aspunten zyn; dat zy zig in de Oude We- 
reld veel verder van het Ooften naar het Weften, dan van het Noorden naar het 
Zuiden , maar in de Nieuwe Wereld daai-entegen veel verder van het Noorden 
naar het Zuiden, dan van het Ooften naar het Weften uitftrekken; maar het geen 
veele opmerking moet baaren, is dat de gedaante dier Bergen, en derzelver Bog- 
ten, (è) die volftrekt onregelmaatig fchynen, egter agtervolgende rigtingen heb- 
ben , die op malkanderen pallen ; (c) zo dat de uitfpringende hoeken van een 
Berg altoos tegeii over de inwaards gebogen hoeken van den naaftbyzynden Berg, 
die daar door eene Valey of diepte van afgefcheiden is, overftaan. Ook neem ik 
waar, dat de tegenoverftaande fleuvels altoos byna dezelfde hoekte hebben, en 
dat, in het algemeen, de Bergen het midden van het Vafte land beflaan, en de Ei- 
landen, de Voorgebergtens , en de andere uitfpringende Landen (d) over de 
grootfte lengte vei-deelen. Ik volg eveneens de rigting en den loop der grootfte 
Rivieren, en ik zie, dat dezelve altoos byna regt op de Zee , waar in zy haarc 
uitwateringhebben, nedervloeijen; en dat zy in het grootfte gedeelte van haaren 
loop ten naaften by dc ketens van Bergen , waar van zy haaren ooriprong en rig- 
ting hebben, volgen, (r) Verder, de Oevers der Zee* onderzoekende, vind ik, 
dat dezelve gemeenlyk bepaald wordt door Rotfen, door Marmer -Groeven, en 
andere harde Steenen, of ook wel door Aarde en Zand, dat zy zelve opgehoopt, 
of ’t wellt de Rivieren aangevoerd hebben ; cn ik merk op , dat dc nabiiurige 
Kuften , cn zulke , die daar niet dan door een nauwe ibaat of inham van afge- 
fcheiden zyn , uit dezelfde Stoffen beftaan , en dat dc Bedden der Aarde van den 
een en anderen kant dezelfde zyn. (ƒ) Ik zie dat de Volkaanen (g) allen in de 
hooge Bergen gevonden worden , dat ’er eene menigte dier vuurlpuwende Ber- 
gen is, welker Vuur geheel uitgeblufcht is; dat zomroigen derzelver onderaardfche 
gemeenfehap hebben, (/?) cn dat hunne uitbraakingen zomtyds in denzelfden cyd 
vooi-vallen. Ik bemerk eene dergelyke gemeenfehap ttiTchen zekere Meiren en 
de nabyzyndc Zeen; Ider zyn Rivieren cn Watervallen, (0 die zig eensklaps 
v^erJiezen, cn zig in dc ingewanden der Aarde fchynen neer te ftorten; daai- is een 
Zee binnen in dezelve, waar in honderd Rivieren uidoopen , die van alle kanten 
eene groote menigte Waters derwaards brengen , zonder dien oneindig grooten 
Kom te vermeerderen, dev/elke door onderaardfche wegen alles wat hy ontx'-angt, 
fchynt weder te geeven_; en voortgaande bemerk ik ligtelyk de Landen , liie van 
ouds bewoond waren; ilc ondcrfcheide dezelve van die nieuwe ftrecken, waarin 
de grond nog geheel ruw fchynt, alwaar de Rivieren vol zyn vaii belemmeringen , 
die het Water opftoppen, alvmar het Land voor een gedeelte onder ligt , moe- 
raffig, of dor en zandig Is , alwaar dc vcrdeeling der Wateren onregelmaatig ge- 
fehiedt, alwaar dc ongcteelde Bofichen de gelieele oppervlakte der gronden, die 
eenige vmgtbaarheid hebben, bedekken. 
Zie het IXde iluk der Bewyzen. Zie het IXdc en XlIJc Huk der Bewyzen. 
(f) Zie de Ze^nr. Pbilof. de Bouüguet p. i8i. Vaüen. Geogr. p. 69. (g) Xde 
link der Bewyzen. (ƒ) Vilde Huk. C^) XVIde ftuk. Qi) Kircheri, Mund. fubt. 
in Pt'iSf- CO Varen. Geogr, pag. 43. 
