Stoffen by evenwydige laagen, en beddingen, zonder dat de zwarte m aanmer- 
king koomt, niet dan door zuik eene vermogende en zulk eene Itandvaltige oor. 
zaak, als die van de beroering der Zeewateren, hetzy door de geregelde bewee- 
ging der Winden , het zy door die der Eb en Vloed , enz. , hebben voortgebragt 
kunnen worden. , , , . j • j j j 
Die oorzaaken werken met meer kragt . onder den Equator dan in de andere dee- 
len der Aarde; want de Winden zyn daar ftandvaftiger, en de Getyen fterker dan 
overal elders. Dus liggen ook de grootfte ketens Bergen naby den Evenaar-. De 
gebergten van Afrika en van Peru zyn de hoogfte die men kent , en na gehee- 
le ftreeken Vaft land doofgeloopen te hebben, ftrekken zy zig nog tot aanmer- 
kelyke afftanden onder het Water der Zee uit. De Bergen van Europa en Afia, 
die zig van Spanje tot aan Cliina uitftrekken, zyn niet zo hoog als die van Zuid 
Amerika en van .Afrika. De Bergen van het Noorden zyn, volgens berigt der Rei- 
zigers , flegts heuvels in vergelyking van die der Zuidelyke Landen ; daarenboven 
is het getal der Eilanden zeer weinig in de Noordelyke Zeën, tcrwyl ei eene ver- 
bazende menigte in de verzengde Lugtftreek gevonden wordt; gelyk nu een Ei- 
land niets anders is dan dc kruin van een Berg , zo is het klaar dat de oppervlalc- 
te der Aarde veel meer ongelykheden heeft onder de Evennagtslyn , dan naar 
het Noorden. 
De algemeene beweeging van de Eb en Vloed heeft dan de grootlte Bergen 
voortgebragt, welker ftrekking in de oude Wereld van het Ooften naar het Wes- 
ten , en in de nieuwe van het Noorden naar het Zuiden is , welker ketens van ee- 
ne aanmerkclyke uitgeftrektheid zyn. Maar men moet aan de byzondcre bewee- 
gingen der Stroomen, der Winden, en der andere onrcgelmaatige beroeringen 
der Zee, den oorfprong dier andere Bergen toefchryven; zy zyn waarfchynlyk 
vooregebrage door de faamenvoeging van alle deze beweegingen, welker uitwerk- 
zelen men ligtelyk ziet , dat in het oneindige verfchillen moeten , naardien de 
Winden, de verfchillende plaatzing der EiJanden en der Kuften van alle tyden, 
en op alle mogelyke wj^zen , de ftreek van de Eb en Vloed der Wateren ver- 
anderd hebben. Dus is het niet vreemd , dat men gi-oote verhevenheden vindt 
on den Aardkloot, welker rigting naar verfchillendellreeken loopt; het is tot ons 
oogmerk genoeg beweezen te hebben , dat de Bergen met by geval g^laatft en 
als^daar neer glworpcn, dat zy ook niet voortgebragt zyn door Aardbeevingen , 
of andere toevallige oorzaaken, maar dat zy een gevolg zyn van de algemeene 
orde der Natuur, zo wel als die fooit van geleeding , van organifatie, die hun ei- 
gen is , en de plaatzing der ftoffen, daar zy uit beftaan. 
„ Maar hoe is het toegekoomen, dat die Aarde, welke wy bewoonen, welke 
„ onze Voorouders bewoond hebben gelyk als wy, die van onheugelyke tyden af 
„ een droog, vaft, land is, verre van de Zee vcnvyderd, by aldien dezelve voor- 
„ maals de bodem der Zee geweeft is, thans zo hoog boven de zelve verheven , 
„ en daar zo duidelyk van onderfcheiden is? Waarom zyn de Wateren der Zee 
„ niet op die Aarde gebleeven, daar zy zo lang op geftaan hadden? Welktoe- 
„ val, welk eene oorzaak, heeft deze verandering op onzen Bol kunnen voort- 
„ brengen? Is het zelfs mogelyk om ’er eene tebegrypen, vermogende genoeg 
om zulk een uitwerkzel voort te brengen?” 
Dievraagen zynmoeijelyk te beantwoorden, maar naardien de ftukken 
