BESCHOUWING van den AARDKLOOT. 
SS 
ben; allengs zyn zy harder en drooger geworden, en drooger wordende zyn zy 
in omtrek verminderd , het geen haar van afftand tot afftand heeft doen fplyten ; 
piaar nu heeft die fplyting perpendikulair moeten gefchieden , om dat de wer- 
king der zwaarte van de deelen op malkander niets is in deze ftrekking ; daar de- 
zelve integendeel gehecllyk tegengefteld is met deze breeking of fchemlng, wan- 
neer die in een horizontaalen ftand gefchieden zoude; het geen te wcege heeft 
gebragtj.dat de vermindering van omtrek geen merkelyk uitwerkzel heeft kun- 
nen voortbrengen, dan in eene vertikaale rigting. Ili zeg, dat het de verminde- 
ring van het volumen door de verdrooging is , welke alleen deze perpendikulai- 
re Klooven voortbrengt, en niet het Water binnen in deze Stoffen, ’t welk uit- 
togt heeft gezogt en deze openingen ten dien einde gemaakt; want ik heb dikwils 
opgemerkt , dat de beide wanden dezer fpleeten over derzelver geheele hoogte 
20 volmaakt op malkander paflbn, als twee ftukken hout, die men klooft; die 
wanden zyn van binnen ruw, en fchynen geenc vryxdng van Water gehad te heb- 
ben, ais waar door derzelver oppei-vlakten allengs gepolyft en geflooten zouden 
zyn ; dus zyn deze ipleeten of eensklaps , of allengs gemaakt door de verdroo- 
ging, gelyk wy de Ipleeten in het hout zien voortkomen, enhetgrootfte gedeel- 
te van het Water is door de pooren uitgewaaffemd.- Maar wy zullen in onze ver- 
handeling over de Mineraalen doen zien, dat ’er nog van dat eerfte oorfprón- 
kelyke Water in de Steenen en in verfcheiden andere Stoffen over is gebleeven , 
en dat het zelve ter voortbrenging der Kriftallen en van verfcheiden andere aard- 
fche zelfïhndigheden dient. 
De opening dezer lootregte fpleeten is zeer verfchillende in grootte; zommigen 
zyn flegts van een halven, anderen van een heelen duim , anderen van een voet, zom- 
migen van twee voeten, en daar zyn ’er zelfs van verfcheiden roeden; (fl) en 
deze laatften maaken tulTchen de deelen der Rotfen , die akelige Steiltens , welken 
men zo dikwils in de Alpen aanti-eft, en in alle hooge Bergen vindt. Men ziet 
wel, dat die, welker opening klein is, door de enkele verdrooging zyn voortge- 
bragt, maar die, welke eene opening van eenige voeten in de breedte vertoo- 
nen, zyn door deze oorzaak alleen tot ven-e niet vei-\’i'yd; het is ook om dat 
de bafis , die de Rots of de bovenlle gronden draagt, aan den oenen kant wat meer 
ingezakt is , dan aan den anderen , en eene kleine vei-zakking in de bafis , al ware 
die flegts van eene linie of' twee, is genoeg om in eene zo groote hoogte openin- 
gen van verlcheiden voeten , en zelfs van roeden voort te brengen ; zomtyd» 
fchieten of glyen ook de Rotfen een weinig voort op haare bafis van Kley of Zand, 
en haare perpendikulaire Klooven worden door die beweeging veel grooter. Ik 
fpreck nog niet van die breede openingen, van die vervaarlyke doorfnydingen , 
Welke men In de Rotfèn, en in de Bergen vindt; zy zyn door groote verzakkin- 
gen vooitgebragt, gelj^'k als die van eene inwendige kuil, diehet gewigt, daarzy 
mede belaaden is, niet langer kunnende draagen, invalt, en eene groote tuffehen- 
ruimte tulTchen de bovenfte gronden laat. Die tuffcheni'uimtens zyn verfchillen- 
de van de neergaande Klooven; het fchynen poorten te zyn, door de handen der 
Natuur geopend, om de verfcheiden Volkeren gemeenfibhap met malkanderen te 
Ca) Men zy bedagt, dat ^ Roeden altoos voor Toifesysa ges Konings voeten ge» 
bruikeu. 
