DE NATUURLYKE HISTORIE. 
sp 
verfchafFen. Het is op deze wyze, dat zig de poorten, welke men in dekete- . 
nen van Bergen vindt, en de openingen der Zecengtens , gelyk de Thermopy. 
len, de poorten van den Kaukafus, der Kordilliércs ; de poort van de Straat van 
Gibraltar, tufTchen de Bergen Kalpe en Abyla, de poort van den Hellesponten 
anderen vertoonen. Die openingen zyn niet gemaakt door de enkele fcheiding 
der Stoffen, gelyk de Klooven daar wy van Ipreeken, («} maar door dc neder- 
zakking en vernieling van een gedeelte zelve der gronden , dat ingezwolgen of 
omgekeerd is. 
Die groote verzakkingen, fchoon door toevallige en tweede oorzaaken (è) 
voortgebragt, laaten egter niet na eene der eerfte plaatfen in de voomaame by- 
zonderheden van de Hiftorie der Aarde te bekleeden , en zy hebben niet weinig 
toegebragt om de gedaante van onzen Bol te veranderen. De meeften zyn ver- 
oorzaakt door onderaardfche Vuuren, welker uitbarftingen de Aardbeevingén en 
de vuurfpuwende Bergen voortbrengen. Niets koomt in vergelyking met de kragt 
dier Stoffen, aangeftooken en in ’t harte der Aarde beflooten; (c) men heeft ge- 
heele Steden zien verzwelgen, geheele Provinciën omkeeren, Bergen om verre 
werpen door de enkele kragt van deze ontvlamde en beflooten Stoffen. Maar 
hoe groot dit geweld ook wezen moge , en hoe verbaazendc ons die uitwerkzels 
voorkoomen , men denke egter niet dat deze Vuuren van een Middelpunt-vuujr 
voortkoomen, gelyk zommige Autcuren gefchreeven hebben; noch zelfs dat zy 
uit eene groote diepte opkoomen , gelyk bet gemeene gevoelen medebrengt; 
want de Lugt is volftrekt noodzaakelyk om dezelve aan te fteeken, ten mlnften 
te onderhouden. Men kan zig door de Stoffen te onderzoeken , dewelke uit de 
Vuurbergen, in derzelver geweidigfte uitbreekingen te voorfchyn koomen, over- 
tuigen, dat het fornuis der ontvlamde Stoffe niet op eene groote diepte ligt, en 
dat het gelykfoortige Stoffen zyn met die, welke men op de Bergen vindt, die 
niet mismadvt zyn , dan door de verkalking , en het fmelten der Metaaldeelen , 
die daar mede vermengd zyn; en om zig te overtuigen, dat deze Stoffen, door de 
vuurfpuwende Bergen uitgeworpen, niet uit eene groote diepte opkoomen, be- 
hoeft men flegts op de hoogte des Bergs agt te geeven, cn te oordeelen over de 
oneindige kragt, welke vereifcht zoude worden, om Steenen cn Delfftoffen tot 
eene halve myl hoogte op te voeren; v^nt de Ema, de Hekla, en verfcheiden an- 
dere vuurfpuwende Bergen hebben ten minflen die hoogte boven de vlakten. Nu 
weet men, dat de werking des vuurs naar alle .kanten eenpaarig gefchiedc; zy zou- 
de dan niet naar boven kunnen werken met eene kragt bekwaam om groote Stee- 
nen eene halve myl in de hoogte op te werpen, zonder met dezelfde kragt naar om 
laag en naar de kanten te werken. Die wederwerking zoude den Berg welhaaft 
van alle kanten doorboord en vernield hebben, om dat de Stoffen, daar dezelve 
mt beftaat, niet harder zyn dan die, welke uitgeworpen worden; en hoe kan men 
zig dan verbeelden, dat de holte, die tot pyp, tot buis, of kanon moet dienen, 
om deze Stoffen tot aan den mond van den vuurijjuwenden Berg te geleiden, zulk 
een groot geweld kan wederftaan. Daarenboven, byaldien deze holte zeer laag 
neder- 
Zie het XVIIde Huk 5er Bcwyzen voor de Befchouwing van den Aardkloot. Ibid. 
(f) Zie Agricola, i^e Rebus, qua effluunt è terra. Transa&. PhiL uihridg.yo\.l\. 
p. 39^' de tf^ereld van haar begin &c. 
