BEWYZEN VOOR oe beschouwing van den AARDKLOOT. I. St. <5/ 
beelden als een aandrang van de regter naar de ’s linker 2yde, en de andere als ee- 
ne aantrekking van de hoogte naar de laagte, of van omlaag naar omhoog tot een 
middelpunt. De rigting dier twee kragten, en van derzelver hoeveelheden , zyn 
dérwyze faamgefteld en geëvenrcdigd, dat ’er eene byna eenvormige beweeging 
in eene Ellips, die zeer naby een Cirkel koomt, uit geboren is. De Aarde, ge- 
lyk als de andere Planeeten, is ondoorfchynende , zy geeft fchaduwe, zy ontvangt 
het licht van de Zon en ftuit het te rug , en zy chraait met dit Geftamte rond, vol, 
gens de wetten van haaren afftand en betreklyke vaftheid of digtheid ; zy draait 
ook om haar eigen As in vier-en-twintig uuren, en deze As heeft eene inklinatie 
of overhelling van Zes-en-zeftig en een halven graad op het vlalc van den loopweg 
haarer omwenteling. Haare nguur is die van eene Sphcroïde , of Ichyfagtige 
Sphcer, welker twee AlTen omtrent een honderd vyf-en-zeventigfte gedeelte ver- 
fchillen, en de kleinfte As is die rondom welke de omwenteling gefchiedt. 
Dit zjm de voornaamfte verfchynzels der Aarde , dit zyn de uitkomften der 
f roote ontdekkingen , welke men door middel der Wis- en Stan-ekunde en van de 
beevaart gedaan heeft. Wy zullen hier niet in het byzonder vcrflag treeden, het 
welk zy vereifchen om betoogd te worden, en wy zullen niet onderzoeken, hoe 
men het zo verre gebragt heeft van zig te verzekeren wegens de waarheid van alle 
deze byzonderheden ; dit zoude enkel eene herhaaling zyn van ’t geen anderen 
reeds gezegd hebben; wy zullen ons liever tot eenige aanmerkingen bepaalen , die 
van dienft kunnen wezen om ’t geen nog twyffelagtigiscnbetwiflwordt, op te 
helderen ; en ter zelfder tyd zullen wy onze denkbeelden mededeelen , wegens de 
formatie der Planeeten en der verfchillende ftaaten , welken zy kunnen doorge- 
gaan zyn, eer dat zy tot den ftaat kwamen, waarin wy dezelve heden zien. Men 
ral in het vervolg van dit Werk uittrekzcls vinden van zo veele Syftemata en on- 
derftellingen, over de formatie van den Aardbol, over de verfchillende ftaaten, 
welken dezelve is doorgegaan , en ov'er de veranderingen , die daar in voorgeval- 
len zyn, dat men het niet kwaad kan keuren, dat wy hier onze giffingen by die 
der Philofophen, die over deze onderwerpen gefchreeven hebben , voegen; en 
inzonderheid , wanneer men zien zal , dat wy dezelve inderdaad niet dan voor en- 
kele giflingenopgeeven, waaraan wy meenen, dat alleenlyk een groofer ti-ap van 
waarfchynlykheid mag toegefchreeven worden , dan aan alle anderen , welke men 
over het zelfde onderwerp gemaakt heeft; wy aarfelen des te minder om het geen 
wy over dit onderwerp gedagt hebben, mede te dcelen, om dat wy onzen Leezer 
daar door hoopen in ftaat te ftellcn van te oordeelen over het groot vcrfchil, dat 
’er is tulTchen eene Hypothefe , daar niets dan mogelykheden in koomen , cn eene 
Befchouwing gegiond op fa£ta , op wczendlyke ftukken en waarneemingen ; en 
over de overeenkomft tulTchcn een famenftplzel, zo als wy in deze afdeejing over 
de formatie en den cerfton ftaat der Aarde gceven zullen, met de 'Natuurkundige 
Hiftorie van haaren tegenwoordigen ftaat, zo als wy in onze voorgaande Verhan- 
deling hebben voorgedraagen. 
Na dat Galilei de Wet der vallende lighaamen ontdekt, en Kepler opgemerkt 
hadt , dat de loopwegen , welke de Hoofd-Planceten rondom de Zon befchryven , 
en die , welke de Wagters rondom haare Hoofd-Planeet befchryven , evenredig zyn 
aan de tyden, en dat de tyden van de omwentelingen der Planeeten en der Wag- 
ters evenredig zyn aan de vierkante wortels der teerlingen hunner afftanden van 
ƒ. Deel. I 
