DE NATUURLYKE HISTORIE. 
de Zon of van haare Hoofd-Planeeten na dat, zeg ik, die beroemde Natuur- en 
Starrekundigen' deze ontdekkingen en waarneemingen gedaan hadden , vondt New- 
ton, dat de kragt, die de zwaare lighaamen op de Aarde doet nedcrvallen , ag. 
tot de Maan uitfh-ekt, en dezelve in- haaren loopkring bepaalt; dat deze kragt in 
dezelfde evenredigheid vermindert als het vierkant der afftanden vermeerdert, en 
dat bygov^olg de Aarde wordt aangetrokken door de Maan , en de Maan wordt 
aangetrokken docar de Aarde; dat de Aarde en alle de Planeeten worden aange- 
trokken door de Zon, en dat, in ’t algemeen, alle de lighaamen, die, rondom 
een middel- of brandpunt, evenredige loopftrcckcn met de tyden bcfchryven, 
naar dat punt worden aangetrokken. Die kragt, welke wy onder den naam v^an 
Zwaarte kennen , is^dan algemeen door de geheele StofFe veripreid; de Planeeten^ 
de Komeeten , de Zon , de Aarde , alles is aan haare wetten onderworpen , en zy 
dient ten grondflagc voor de fraaije orde des Heclals. Wy hebben in de Natuur- 
kunde geene waarheid, die beter beveiligd en zekereris, dan het wezendlyk be- 
ftaan dier kragt in elk der Planeeten in ’t byzonder, in de Zon, in de Aarde, en 
in alle de Stofe , welke wy kennen. Alle de waarneemingen hebben het daade- 
lyk uitwerkzel dier kragt beveiligd , en de Wiskundige rekeningen hebben ’er de 
hoeveelheid en betrekkingen tot malkandercn van bepaald. De naauwkeurigheid 
der Landmeet- en de voorzigtigheid der Starrekundigen bereiken nauwelyks de 
netheid dier Hemelfche Werktuigkunde, en de regelmaatighcid haarer uitwerkzelen. 
Dcwyl nu deze algemeene oorzaak bekend is, zouden de byzondcre verfchyn- 
zels daar ligtelyk uit afgeleid worden, byaldien de werking der kragten, die de- 
zelve voortbrengen, niet al te veel was Ihamgelleld; maar dat men zig het Sys- 
tema der Wereld een oogenblik van dit oogpunt vertegenwoordige , en men zal 
welhaall bemerken , welk een Chaos men te ontv/aiTen heeft gehad ; de Hoofd- 
Planeeten worden aangetrolcken door de Zon , de Zon wordt aangetrokken door 
de Planeeten; de Wagters worden ook aangetrokken door hunne Hoofd-Planeet ; 
ydere Planeet wordt aangetrokken door alle de andere, en zy trekt dezelve insge- 
lyks aan; alle deze werldngen en tegenwerkingen verfchillen naar de mafla of 
hoeveelheid- van Stof, en naar deafllanden; zy brengen ongclykheden, onregel- 
maatigheden voort. Hoe zullen wy zo vccle betrekldngen verbinden , vergely- 
ken, waardccren? Scbynt het, in ’t midden van zo veele voorwerpen, allen in 
beweeging, wel mogelyk een byzonder voorwerp te volgen? Men is die zwaarig- 
heden egter tc hoven gekootnen ; de Wiskundige rekeningen hebben beveiligd 
het geen de Rede vermoed hadt ; ydere waarneeming is een nieuw bewys gewor- 
den , en de SyRematifchc orde- van ’t Heelal is ontdekt voor de oogen van allen 
die de waarheid weeten te onderkennen. 
Eene enkele zaak Unit ons aliccnlyk, en is inderdaad ' onaf hankelyk van deze 
befchouwing; dit is de kragt der aandryving of voortHuwihg. Men ziet duide- 
lyk, dat de kragt der aantrclddng, de Planeeten gelladig naar de Zon toehaalen- 
de, dezelve m cene lootregte lyn naar dat Gellarnte zou doen \^Ien, zo zy daar 
van niet vcrwyderd wierden door cene andere kragt , die niet dan eene voort- 
ftuwing in cene regte lyn kan w^ezen, welker uitwerkzel zig in de raaklyn van den 
loopweg aanllonds vertoonen zoude, zo de kragt van aanti-ekking llegts een oo- 
genblik ophieldt. Die voortlluwende of middelpuntfchuwendc kragt is zekerlyk 
de Planeeten in het algemeen medegedeeld door de hand des Scheppers, toen de- 
I 
