BEWYZEN VOOR dk besghouwinO'Van den AARDKLOOT. I. St. 6 ? 
zelve dep eerften bots gaf aan ’t Heelal; maar gelyk men in de Natuurkunde zig 
zo veel mogelyk moet wagten van toevlugt te ncemen tot oorzaaken , die buit^ 
(Je Natuur zyn , Ichynt het my toe , dat men in het Zonneftellèl van deze voorts 
dryvende kragt op eene vry waarlchyidyke manier reden kan geeven; en dat men 
eene oorzaak kan vinden, welker uitwerkzel met de regels der Werktuigkunde 
overeenkoomt, en die voor het overige zig niet vervreemdt van de denkbeelden, 
welken men moet hebben ten opzigte der veranderingen en omwentelingen , die 
in het Heelal kunnen en moeten voorv’allen. 
De groote uitgeftrektheid van het Zonnéftelfel of, ’t geen op ’t zelfde uit- 
koomt, van de aantrekking der Zon, bepaalt zig niet aafi den kring der Planee- 
ten, zelfs niet tot de allerverften , maar fb-ekt zig op een onbepaalden afftand 
uit, fleeds afneemende in dezelfde reden, als het vierkant der afïlanden vermeer- 
dert. Het is beweezen , dat de Komeeten , die zig voor onze oogen in de diepte 
der Hemelen verliezen, aan deze kragt gehoorzaamen, en dat haare beweeging, 
gelyk die der Planeeten, van de aantrekking der Zon afhangt. Alle deze Gcftarn- 
tens, welker wegen zo verfchillende zyn, befchiy ven , rondom de Zon , loopwe- 
gen, evenredig met de tyden; de Planeeten in Elliplèn , die meer of min tot 
Cirkels naderen, en de Komeeten in zeer lange Ellipfcn. De Komeeten en de 
Planeeten beweegen zig derhalven door twee ki-agten, de eene van aantrekking, 
en de andere van voortftuwing, dewelke tevens en op yder oogenblik werkende, 
haar verpligten die kromme lynen te befchryven ; maar men moet aanmerken , 
dat de Komeeten het Zonneftelfel in alle mogelyke rigtingen doorloopen , en dat 
de hellingen der vlakken van haare loopwegen zeer verlchillende onder malkan- 
der zyn; zo dat zy, fchoon even als de Planeeten , onderworpen aan dezelfde 
kragt van aantrekldng, in haare beweeging van voortftuwing niets gemeens met 
dezelve hebben , maar geheel onafhanketyk van malkander fch3mcn. De Planee- 
ten integendeel draaijen allen op dezelfde wyzQ rondom de Zon , en houden byna 
het zelfde vlak, dcw3’l ’or flegts zeven en een hal ven graad helling is tuilchen de 
meeft vcrwyderdc vlakken haarcr loopwegen : deze overeenkomft van plaatzing 
en rigting in de beweeging der Planeeten, onderftolt noodwendig, dat zy iets ge- 
meen hebben in haare beweeging van voortftLxwing , en moet doen vermoeden , 
dat dezelve haar door eene en dezelfde ooi-zaak is ingcdmkt. 
Kan men zig niet met eenige waai'fchynlj’khcid verbeelden, dat eene Komeet 
op de oppervldïte van de Zon vallende, dat Geftavnte verplaatft , en daar eenige 
kleine deelen van afgefcheiden zal hebben , waar aan zy eene beweeging van 
voortftriwing in dezelfde rigting, en door denzelfden fchok, hebbe medegedeeld; 
zo dat de Planeeten certyds tot het lighaam der Zon behoord zouden hebben , en 
daar van losgemaakt zouden zyn door eene v^oortftuwende kragt aan allen gemeen, 
welke zy nog heden behouden ? 
^ Dat koomt my ten minften al zo waarfchynlyk v^oor als het gevoelen van Leib- 
r de Planeeten, en de Aarde, Zonnen zjm geweeft; en ik 
geloot ciac zyn Syftema , waarvm men het kort begrip onder het Vde Stuk 
vinden zal, een hoogen trap van algemcenlieid , en wat meer vvaai-fchynlyklieid 
zoude gekreegen hebben , zo hy tot dk denkbeeld ware opgelclommen. Hier 
moeten wy geboven, dat de zaak voor\’iel in dien tj'd, als Mofes verhaalt, dat 
God het hcht van de duifternis affeheidde; want, volgens Leibnitz , wierdtheü 
I 2 
