7 » 
DE NATUURLYKE HISTORIE. 
Ik begryp wel , dat men my zal kunnen zeggen; „ dat, zo de verfnelling der 
,, beweeging in dezelfde rigting gcfclüedt, dit het pimt van den naaften Zonn^^ 
,, ftand, ’t welk altoos op de oppervlakte der Zon zal wezen, nipt verandert.” 
Maar kan men gelooven , dat in een Stroom , waarin de deelen malkanderen zyn 
opgevolgd , geenerleie verandering van rigting is voorgevallen? Is het daarente- 
gen niet zeer waarfchynlyk, dat ’er een genoegzaame verandering van rigting heeft 
plaats gehad , om den Planeeten de beweeging te geeven , welke zy werkelyk hebben ? 
Men zal my ook kunnen zeggen, dat , „ zo de Zon verplaatft is geweeft door 
„ den fchok der Komeet , dezelve zig eenpaarig heeft moeten bewecgen, en dat 
,, die beweeging aanftonds gemeen zynde aan het gehecle Syftema, ckar niets in 
,, heeft moeten veranderen. ” Maar kon de Zon, voor den fchok, niet eene be- 
weeging rondom het middelpunt v'an zwaaite van het Komeet -Syftema hebben, 
aan welke eerfte en oorfpronkelj'ke beweeging de fchok der Komeet cene ver- 
meerdering of eene vermindering zal veroorzaakt hebben? En dit zoude weder 
genoeg zyn om reden te geeven van de tegenwoordige beweeging der Planeeten. 
Eindelj'k , zo men geene dezer onderftellingen wil toelaaten, kan men dan, 
zonder de waarfchyi;ilyklieid te kwetfen , niet vermoeden, dat in den fchok der 
Komeet tegen de eene veerkragt heeft plaats gehad, die den Stroom boven 
de oppervlakte der Zon verheftte, in plaats van denzelven regt voort te ftooten? 
Het welk alleen genoeg kan zyn om het punt van ’t Perihelium verder af te bren- 
gen, en den Planeeten die beweeging te geeven, welke zy nog behouden hebben: 
en deze onderftelling is niet van waarfchynlykheid ontbloot; want de Stof der Zon 
kan wel zeer veerkragtig zyn , naai-dien het enkele gedeelte dier Stoffe , dat wy 
kennen, ’t welk het licht is, in haare uitwerkingen volmaakt veerkragtig fchynt 
te zyn. Ik erken , dat ik niet kan zeggen , of het door de eene of andere der 
redenen is, welke ilc heb bygebragt, dat de rigting van de ecifte voortdryvende 
beweeging der Planeeten veranderd is ; maar deze redenen zyn ten minften ge- 
noeg om te doen zien, dat die verandering mogelyk , eii zelfs waarfchynlyk, is; 
en mt voldoet in rayn onderwerp en tot myne bedoeling. 
Maar zonder langer aan te dringen op de tegenwerpingen , welke men zou kun- 
nen maaken , of op de bewj^zen , welke de analogie ten voordeele myner onder- 
ftclling kan verfchaffen, zo laat ons het vooi-werp daar van volgen, en zien wat 
’cr mede verbonden is. Laat ons dan in de eerfte plaats bcfchouwen 5 wat heeft 
kunnen gebeuren, toen de Planeeten , en inzonderheid de Aarde , deze beweeging 
van voortftuwing ontvingen, en in welken ftaat zy zig bevonden na van de mafla 
der Zon afgefcheiden te zyn. 
Zo dra de Komeet door een enkelen fchok eene voortwerpende beweeging aan 
eene hoeveellieid Stoffe , die gelyk was aan het öyofte ^dcelte van de maffa der 
Zon, hadc medegedeeld, zullen zig de minft vafte deeltjes van devaftere hebben 
afgefcheiden, cn door hunne onderlinge aantrekking Bollen van verfchillende vaft* 
heid cn ylheid geformeerd, Saturnus, uit de groffte en ligtfte deelen faamgefteld, 
zal zig verft van de Zon verwyderd hebben, vervolgens zal Jupiter, die vafter is 
dan Saturnus, zig daar wat minder van af b'egeevcn hebben, en dus vervolgens. 
De grootftc en de minft vafte Planeeten zyn de verfte af, om dat zy eene fterker 
beweeging van voortftuwing gekreegen hebben dan de kleinfte en meer vafte; 
want, de kragt van voortftuwing zig door de oppervlakten raededeelende, 
