BEWYZEN VOOR de beschouwing van den AARDKLOOT. V. St. 
peinsde. Dus het voorledene te giflèn, het toekoomende te willen vooi-zeggen , 
én ten 'iiaaften by te giflèn en voorfpellen zo als anderen gegitt en voorfpeld heb- 
ben , koomt my geen zwaare pooging voor. Onze Schryver hadt veel meer kun- 
digheden en geleerdheid , dan wyze en algemeene uitzigten en bedoelingen; en hy 
is my voorgekoomen zwak te zyn in dat gedeelte van de Ov'ernacuurkunde, zo 
noodzaakelyk voor de Natum'kundigen , het welk de byzondere denkbeelden te 
famen voegt , onder zekere hoofden brengt , algemeener maakt , en t welk den 
geeft verheft tot het punt daar dezelve moet zyn om de famenfchalvelmg der oor- 
zaaken eh uitwerkzelen te zien. 
De vermaarde Leibnitz gaf in 1683, in de van Leipzig pag. 40, het ont- 
werp van een geheel verfchillend Syftema uit , onder den tytel van Protogm. De 
Aarde moet volgens Bourguet en alle de anderen door Vutu- eindigen , volgens 
Leibnitz heeft zy daar mede begonnen, en heeft veel meer verandermgen en om- 
wentelingen geleeden, dan men zig verbeeldt. Het grootfte gedeelte der Aardfche 
Stof is door een geweldig Vuur in brand geftooken in den tyd als Moses zegt, dat 
het licht van de diüftemis werdt afgefcheiden. De Planeeten zo wel als de Aar- 
de waren voormaals vaftc Starren , die van zig zelven lichteden. Na langen tyd 
gelicht of gebrand te hebben, wil hy, dat zy uitgegaan zyn by gebrek van brand- 
ftoffen, en ondoorfchynende lighaamen zyn geworden. Het Vuui- heeft, door het 
fmelten der Stoffen , een glas geworden Korft voortgebragt , en de bafis van alle de. 
Stof, daar de Aardbol uit beftaat, is Glas, waar van het Zand flegts gruis of brokjes 
zyn. De andere foorten van Aarde zyn geformeerd uit de vermenging van dit 
Zand met vafte Zouten en Water, en toen de Korft bekoeld was vielen de natte 
deelen , die in de gedaante van dampen waren opgereezen , weder neder eninaak- 
ten de Zeen. Zy omringden eerft de gehecle oppervlakte der Aarde , en ftecgen 
zelfs boven de hoogfte plaatfen, die tegenwoordig het Vafte land en de Eilanden 
uitmaaken. Volgens dezen Schryver bewpen de Schelpen , en de andere overblyf 
zeis der Zee, welken men allerwegen vindt, dat de Zee de geheele Aarde over- 
dekt heeft , en de groote hoeveellieid vafte Zouten , Zanden , en andere geflnolten 
en verkalkte Stoffen, die in de ingewanden der Aarde beflooten zyn, toonen, dat 
de verbranding algemeen geweeft is, en dat dezelve \'Qor het beftaan der Zee heeft 
plaats gehad. , , ^ , 
Schoon deze gedagten van alle bcwyzcn ontbloot zyn , zyn zy egter veihe- 
v'en , en men voelt wel dat zy het voortbrengzel zyn der overdenkingen van een 
Si'ooteii geeft. De denkbeelden, hebben verband 5 de hypothecien zjn met vol- 
ftrekt onmogelyk, en de ‘gevolgen, welken men daar uit kan afleiden, zyn niet te* 
genftrydig. Maar het groot gebrek van deze Theorie is, dat zy op den tegenwooi- 
digen ’ftaat der Aarde niet kan worden toegepaft ; het is het voorledene, welke zy 
verklaart, en dat voorledene is zo oud, en heeft ons zo weinig voetfpooren nage- 
laaten , dat men ’cr alles van zeggen kan wat men wil, en dat, naar maate iemand 
meer geeft heeft , hy dingen daaromtrent kan vertellen , die een voorkoomen van 
meer waarfchynlykhcid hebben. Te verzekeren, gelyk Whiston verzekert, dat 
de Aarde eenc Komeet geweeft is, of te bewcei-en, gelyk Leibnitz doet, dat zy 
eene Zon geweeft is , is even mogeiyke of onmogelyke dingen te zeggen, en waar 
op de regels der waarfchynlykheden vergeeffeh zouden worden toegepaft. Te 
zeggen, dat de Zee voormaals de Aarde overdekt heeft, dat men allerwegen Schel- 
N 2 
