132 t)E NATUÜRLYKE HISTORIE. 
van haare beginzelen. Buiten deze Stoffen, die niet in grooten getale voor banden 
zyn , en welker faainen voegingen geene groote verfcheidenheden in de ISatuur 
voortbrengen , kunnen alle andere zelfftandigheden , en byzondcrlyk de Kley-aai'd^ 
in Glas veranderen , en zyn derhalven wezendlyk niet dan een ontbonden of gefchei- 
den Glas. Zo het vuur deze zelfftandigheden fchielyk van gedaante doet verande- 
ren , door haar tot Glas te maaken, zo verandert ook het Glas zelf, het zy het zyne 
natuur van Glas , of wel die van Zand of van Key-fteen hebbe , natuurlyk in Kley*- 
aarde , maar door een langzaamer en ongevoeliger overgang. _ ^ ^ 
In de gronden, waar in de gewoone Key-fteen de heerfchende fteen js, zyn er 
de Landen gemeenlyk mede bezaaid , en zo de plaats onbebouwd is , en deze Key* 
fteenen' langen tyd voor de lugt blootgefteld gelegen hebben zonder geroerd te zyn, 
is hunne bovenfte oppervlakte altoos zeer wit ^ terwy! de tegenovergeftelde kant,- 
die onmiddelyk aan de Aarde' raakt , zeer bruin is , en haare natuurlyke kleur be- 
houdt; zo men verfcheidene dezer Steenen ftuk flaat , m 1 men bemerken , dat de 
witte kleur niet enkel uitwendig is, maar dat zy inwendig meer of minder diep in- 
dringt, en daar een fooit van band of ftreep formeert, die in zommige Steenen 
weinige breedte heeft, maar in anderen byna de geheele dikte van den fteen 
beflaat. Dit witte gedeelte is wat korrelig, ten ecnemaal ondoorfchynende , weeker; 
minder vaft , en kleeft aan dc tong gelyk Bolus-aarde , terwyl het overige van den 
Key-fteen glad en effen is, noch draad noch korrel heeft', en zyne natuurlyke kleur, 
zyne doorfchyncnftlieid , en z}*ne zelfde hardheid behoudt ; zo men die zelfde Key- 
fteen , half ontbonden ,in eenen oven legt , zal zyn witte gedeelte een roode pan- 
kleur krygen , en het bruine gedeelte eene zeer fchoon wit worden. Men zegge 
niet met één onzer beroemdfte Natuurbelcliouwcren, dat deze Steenen onvolmaakte 
Key-fteenen van verfchillenden ouderdom zyn , die alle hunne volmaaktheid nog 
niet verkreegen hebben ; want waarom zouden zy allen onvolmaakt zyn ?' Waarom 
zouden zy het juift zyn aan dezelfde zyde, en wel die, die voor de lu^ heeft bloot 
gelegen? Het koomt my voor , dat men zig daarentegen ligtelyk overtuigen kan, dat 
het veranderde , gefcheiden , ontbonden Key-fteenen die hunne gedaante en 
eigenfehappen van Kley-aarde en van Bolus , daar zy uit geformeerd zyn, poogen- 
te henieemen. Zo men dus te redèneeren giffen wil noemen, dat men dan de 
Key-fteenen, die het meeft Key-fteenen zyn, (gelyk deze Naturaliftyerkieft te 
Ipreeken') aan de lugt bloot legge, als dan zal dé hardfte, dc zwartftc , in minder 
dan een Jaar , op zyne oppervlakte van kleur veranderen , en zo men het geduld 
heeft om die proefneeming te vervolgen , zal men hem ongevoelig en by trappen zy- 
ne hardheid, doorfchynendheid en andere foortelykc karakters zien vex’liezen, en 
dagelyks meer tot de natuur van Klcy-aardé naderen. 
Het geen aan de Key-fteen gebeurt, gebeurt ook aan liet Zand; ydere korrel 
Zand kan befchouwd worden als een klein Key-fteent)'e, en yder Key-fteen als- eene 
verzameling van zeer fjme en net faamgevoegde Zandkorrels. Het voorbeeld van den 
eerfterftrap van fcheiding van het Zand, ziet men in dat fchitterend maar ondoor- 
Ichynende poeder, Mm , daar de Kley-aarde en de Leijen altoos mede doorzaaid 
zyn ; de geheel doorfchynende Key ■ fteenen , dè Qiiartzen , geeven fcheidende 
talken, die vet, en zagt op het aanraaken , en zo kneedbaar en rekbaar zyn als de’ 
Leem-aarde, die ook Glas wordèn even als dezelve, zodanige als de Venetiaanfche 
«n de Moskovifche; era het koomt my voor „dat de Talk een.nuddelfoort is tus^ 
