BEWYZEN VOOR de beschouwing van den AARDKLOOT. IX. St. i6i 
tember is het daar Zomer, terwyl dat de Wintertyd in Malabar is; zo dat men op 
verfcheiden plaatièn , cjie flegts 20 mylen of weinig meer van malkanderen liggen , 
met den berg over te trekken , van jaargetyde kan veranderen. Men zegt dat het 
zelfde plaats heeft op Kaap Razelgat in Arabie, en zelfs op Jamaïka , welk Eiland 
in ’t midden gefcheiden wordt door een keten Bergen , welkei' rigting is van h^ 
Ooften naar het Wellen, en dat de Plantagies, die ten Zuiden dezer Bergen lig- 
gen, de Zomer-warmtc ondervinden, terwyl die aan ’t Noorden de geftrengheden 
van den Winter in den zelfden tyd lyden. Peru, ’t welk onder de linie ligt, en 
zig omtrent duizend mylen ten Zuiden uitftrekt, is in di'ie lange en fmalle deelen 
verdeeld, welke de Inwooners van Peru, Lanos, Siems, en Andes noemen; de 
Lanos, dat de vlakten zyn, ftrekken zig langs de kuft van de Zee ten Zuiden uit; 
de Sierras zyn heuvels met eenige valeijen , en de Andes zyn die berugte Kordil- 
liéres , de hoogfte Bergen , welken men kent ; de Lanos hebben tien mylen , wat 
meer of minder, breedte, op verfcheiden plaatièn hebben de Sierras twintig my- 
len , en de Andes evenveel , zomtyds meer , zomtyds minder ; de breedte is van het 
Ooften naar het Wellen , en de lengte van het Noorden naar het Zuiden. Dit 
gedeelte der Wereld is in verfcheiden byzonderheden opmerkelyk. Vwreeril waait 
in de Lanos, de geheele kuil langs, de Zuidweilen wind ilandvailig, het welk 
ilrydt met het geen gemeenlyk in de verzengde lugtilreek gebeurt. Ten anderen 
regent of dondert het nooit in de Lanos , fchoon ’er zomtyds een weinig dauw 
valt. Ten derden het regent byna geiladig op de Andes. Eindelyk in de Sier- 
ras, die tulfchen de Lanos en de Andes in liggen , regent het van de maand Sep- 
tember tot in de maand April. 
Men heeft federt langen tyd opgemerkt, dat de ketens der hoogile Bergen van 
het Weilen naar het Ooilen liepen , vervolgens heeft men , na de ontdekking der 
nieuwe Wereld , gezien , dat ’er zeer groote verhevenheden waren , die van het 
Noorden naar het Zuiden gingen , maar niemand hadt , vóór den Heer Bour- 
güet , de verbazende regelmaatigheid van het maakzeJ der groote maffa’s ontdekt. 
Hy heeft bevonden , na de Alpen, dertigmaal op veertien verfchillende plaatfen, 
en de Apenynen tweemaal overgetrokken te zyn, en na verfcheiden togten in den 
oratrek dezer gebergten, en in het gebergte Jura gedaan te hebben, dat alle de 
Bergen in hunnen omtrek omtrent als veftingwerken geformeerd z\m. Wanneer- 
het liffhaam van een Berg van het Wellen naar het Ooilen loopt, maakt dezelve 
uitfprfngingen, of punten, die, zo veel mpgclyk, naai- het Noorden en Zuiden 
ftaan ; die verwonderlyke regelmaatigheid is zo Guidelyk en treirend in de valei- 
jen, dat men daar in als in een zeer regelmaatigen bedekten weg oHnloopgraa- 
ven, reill; want, zo men, by voorbeeld, in eenc valey van het Noorden n^r 
het Zuiden trekt, bemerkt men, dat de Berg, die aan de regter hand is, uitlprin-. 
gende punten maakt, die naar ’t Ooilen Haan, terwyl die van den Berg'uan de lin- 
kerhand naar ’t Wellen Haan, dcrwyze egter, dat de uitfpringende hoeken van- 
ydere zyde nauwkeuriglyk overllaan en als paffen op de inlpringende hoeken van 
de andere zyde. De hoeken, welke de Bergen in de groote valeijen maaken, zym 
minder fcherp , om dat de helling minder Heil is , cn om dat zy verder van malkan- 
der afliggen , en in de vlakten zyn zy niet merkbaar dan in den loop der Rivie- 
ren, die gemeenlyk het midden derzelver in hebben; haai-e natuurlyke elleboogfjn 
paffen op de duidelykllc uitfpringingen , of de meeff voorwaards loopende lioekeu 
1 Deel. X 
