tói 
DE NATÜURLYKE HISTORIE. 
der Bergen, daar de grond, waar over de Rivieren vloeijen , op gaat uitloopen. 
Het is te verwonderen, dat men zulk ccne zigtbaare zaak niet opgemerkt heeft; 
en waiiMer in eene valey de helling van een der Bergen, die de valcy boorden, 
minder ftcil of fchiclyk is, dan die van den anderen, zo neemt de Rivier haaren 
loop veel nader by den Reilft afloopenden Berg , en zy vloeit niet in het mid- 
den. Ca) 
Men kan by deze waarneemingen andere byzondere waarneemingen voegen, 
die dezelve beveftigen ; by voorbeeld, de Bergen van Zwitferkind zyn fteiler, en 
hunne helling is fterkcr naar den kant van ’t Zuiden dan naar den kant van ’t Noor- 
den, en nog gi’ooter naar den kant van ’t Weften, dan naar den kant van ’t Oos- 
ten; men kan dit zien in den Berg Gommi, in den Berg Brifé, eninbykans alle 
andere Beigen. De hoogfte van dit land zyn die, welke Walliferland en de Grauw- 
bunders van Savoije , Piemont en Tirol fcheiden ; die landen zyn zelve eene voort- 
zetting dezer Bergen, welker keten zig tot aan de Middellandfche Zeeuitftrekt, 
en zelfs vry ven-e onder het water dier Zee voortloopt; het Pj^eneefch gebergte 
is ook niet dan eene voortzetting van dat groot gebergte, ’t welk in boven Walli- 
ferland b^int, en welks takken zig zeer verre ten WcRen en ten Zuiden uitftrek'- 
ken , zig uqeds op eene groote hoogte houdende , terwyl integendeel aan den kant 
van het Noorden en het Ooften, die Bergen by trappen laager worden , totdat 
zy in vlakten ten einde loopen ; gelyk men ziet door de groote landen , welke 
de Rhyn, by voorbeeld , en de Donauw , belproeijcn , voor dat zy aan haai'e 
monden koomen , terwyl de Rbone met een fnelle vaart Zuidwaards in de Mid- 
dellandlche Zee ftroomt. Dezelfde waarneeming over de fteiler helling der Bergen 
naar den kant van het Zuiden en Weften , dan naar den kant van het Noorden of 
het Ooften , is ook waar bevonden in de Bergen van Engeland en in die van Noor- 
dat gedeelte der Wereld , alwaar zulks duidelykft blykt , is in Peru en 
in Chili; de lange keten dei- Kordiliéres wordt naar den kant van het Weften zeer 
fchielyk afgefneeden, en loopt fteil neder , langs de Stille Zee, daar zy , aan den 
Uoltelyken kant, by trappen langzaam nederdaalen in vlakten' door de grootfte Ri- 
vieren der Wereld befproeid. (/>)• 
wien men deze fchoone waarneeming, wegens het flaan 
van de hoeken der Bergen op malkandercn , verfchuldigd is , noemt dezelve, met 
reden, de fleutel van de Belchouwing des Aardkloots ; ondertulTchen koomt het my 
voor, dathy, zo hy daar al het gewigt van gekend hadt, dezelve gelukkiger ge- 
bruikt , en haar met andere byzonderheden , die daar toe behooren , verbonden zou- 
de hebben; hy zoude als dan eene gelukkiger en waarlchynlyker Befchouwing van 
den Aardkloot hebben kunnen geeven; daar hy thans in zyne Memorie, waar van 
wy den zaakelyken inhoud hebben voorgedraagen , niet dan het ontwei-p van een 
onderftellend Syftema opgeeft, welks meefte gevolgen valfch of onzeker en los ter 
neder gefteld zyn. 
wam-oT^rpn<”m’ ^gceven hebben , fteunt op vier voomaame ftukken, 
^ai omtrent men geene twypimg kan behouden na de bewyzen, die dezelven bel 
V gen , onderzogt te hebben ; het eerfte is , dat de Aarde overal , en zelfs tot 
des Seis, pag. i8i 
(j>) Zie Pb^lof. Tranfa&. ^kridg. Vol. VI. part. 2 . pig. i^l 
200 
•< 
