BEWYZEN VOOR de beschouwing van den AARDKLOOT. IX. St. jgj 
ffroote diepten, beilaat uit evenwydige Laagen,en uit Stoffen, die voormaals in 
een Raat van weeklieid gewceft zyn ; het tweede dat de Zee een tyd lang de Aar> 
de, welke wy bewoonen , overdekt heeft; het derde dat de getyën, en andere 
beweegingen der Wateren , oneffenheden op Jen bodem der Zee voortbrengen; 
en het vierde , dat het de getyën , de Eb en Vloed , of in het algemeen de llroomen 
der Zee zyn , welke aan de Bergen de gedaante hunner omtrekken ^n de op mal-, 
kander flaande rigting der hoeken, daar wy van fpreeken, gegeeven hebben. 
Men zal, debewj^en in de volgende Artykels vervat, geleezen hebbende, kun- 
nen oordeelen, of ik ongelyk heb met te verzekeren, dat deze ftukken, wel beves- 
tigd zynde , ook de waare Theorie van den Aai'dkloot bcwyzcn. Het geen ik m den 
Text wegens de formatie der Bergen gezegd heb, heeft geene verdere verklaanng 
noodig; maar gelyk men my zou kunnen tegenwerpen , dat ik geene reden gaf \'an 
de formatie der Pieken , of punten der Bergen , gelyk ook niet van eenige andere 
byzondere ftukken , zo heb ik geoordeeld hier de waameemingen , en aanmerkin- 
gen, welke ik over dit onderwerp gemaakt heb, te moeten by voegen. 
Ik heb getragt ray een net en algemeen denkbeeld te maaken van de wyze , waar- 
op de verichillende Stoffen , daar de Aardbol uit beftaat , gefchikt zyn , en het 
is my voorgekoomen , dat men dezelve befchouwen konde op eene verfchillende 
wyze van die , waarop men dezelve tot dus verre bcfchouwd heeft ; ik maak ’er 
twee algemeene Maffen van , daar ik haar allen toe breng ; de eerftc is die dei Stof- 
fen, welke wy vinden neêrgelegd aanlaagen, beddingen, of banken, horizontaal, 
geplaatft of regelmaatig hellende ; en de tweede bevat alle de Stoffen , welke men 
by hoopen,by verzamelingen. , by loodregte of onregelmaatig hellende aders vindt. 
In de eerfte Mafte zyn de Zanden, deKley-aardens, de Graniten, of Rots-ftcenen , 
de Key - fteenen , en de Zand-fteenen in groote mafla’s , de Steen - kooien , de Ley- 
fteenen, de Schiftus, enz., en ook de Mergels, de Kryten, de Kalkaartige-ftcenen , 
de Marmers, enz., begreepen. In de tweede ftel ik de Metaalen , de Mineraalcn, 
de Kryftallen, de Fyne- fteenen , en de Key -fteenen in kleine malfa’s. Deze twee 
Maffen bevatten in ’t algemeen alle de Stoffen welke wykennen;dc eerfte zyn haaren 
oorfprong verfchuldigd aan de bezonken Stoffen , door de Wateren der Zeen over- 
gevoerd en nedergelegd , en men moet onderfcheiden tuffehen die, welke in het 
vuur beproefd zynde, tot Kalk overgaan, en die, welke fmcltcn en Glas worden.. 
Wat de tweede betreft, die gaan allen tot Glas over , met uitzondering alleen van 
die , welke het vuur door het ontbranden geheel verteert. , n • 3 
In de eerfte Maffe zullen wy voor eerft twee foorten van Zand onderfcheiden , 
de eene, welke ik als de overvioedigfie Stof van den Aardbol befchouw , gaat to 
Glas over , of liever is niets anders , dan een famenftel van zeer kleine brokjes 
Glas; de andere , welker hoeveelheid veel minder is , is Kalkaartig, en men moet 
dat Zand befchouwen als afval of gruis van Steen ; het verfebilt niet van Steen-zand , 
dan in de grootte der korrels. Het Glaswordend-zand ligt in het algemeen by laagen , 
gelyk alle andere Stoffen , maar die laagen worden dikwils afgebrooken door klom- 
pen van Rotfen van Zand-fteen , van Rots-fteen, van Silex of Kej’-fteen, en zom- 
tyds maaken deze Stoffen ook banken en beddingen van eene gi'oote uitgeftrektheid. 
Dit Zand en deze Glaswordende Stoffen onderzoekende, vindt men daar in flegts' 
weinig Zec-Schelpcn, en die, welke men daai- in vindt, zyn daar niet by beddingen 
geplaatft, zy zyn ’er als gezaaid en by geval geworpen; by voorbeeld ikhebf^iar 
X 2 
