BEWYZEN VOOR dk beschouwing van den AARDKLOOT. X. St. 175 
fchillende wyze van die, welke deSchryvers onderfteld hebben, die wiskundige 
befchouwingen over deze StofFe hebben willen geeven; niet alleen is de oppervlak» 
te van eene ih-ooraende Rivier niet waterpas van den eenen oever tot den anderen 
genoomen , maar zelfs is de ftrooin in ’t midden , naar de verfchillende omftandig* 
heden zeer aanmerkelyk hooger of laager dan het Water , ’t welk aan de oevers is. 
Wanneer eene Rivier door het fmelten der Sneeuw fchielyk zwelt , of mnneer 
haare fnelheid door eenige andere oorzaak vermeerderd wordt , zo de rigting van 
de Rivier regt is , zo verheft zig het midden des Waters, alwaar de ftroom is, en 
de Rivier maakt een foort van bolronde gedaante , waarin de verheffing in t mid- 
den al vry groot is. De Hr. Hupeau, een bekwaam Ingenieur, en Opziener der 
bruggen en wegen , heeft my gezegd dit verlchil van het waterpas der oevers met 
het midden van de Aveiron op zekeren dag eens gemeeten,en een verfchil van drie 
voeten bevonden te hebben, zo dat de Aveiron drie voet hooger was in haar midden 
dan de oevers. Dit moet inderdaad gebeuren, zo dikvvils het Water eene zeer groo- 
te fnelheid zal hebben ; gelyk de fnelheid , waar mede het weggevoerd wordt , de 
vverking van deszelfs zwaarte vermindert 5 zo maakt het Water ^ dat den ftroom for* 
meert, geen evenwigt door zyn geheele gewigt, met het Water, dat by de oevers 
is, en ’t is hier door ^t het verhevener wordt in ’t midden dan aan de kanten. Aan 
de andere zyde, wanneer de Rivieren haare monden naderen, gebeurt het vry ge- 
meen, dat het Water, ’t welk by de oevers is , verhevener is dan dat in ’t midden? 
fchoon de ftroom fnel zy, fchynt de Rivier dan eene holronde kromte te maaken , 
waar van het laagfte punt in ’t midden van den ftroom is. Dit gebeurt telkens als de 
werking der Stoffen zig in eene Rivier doet bemerken. Men weet , dat in de groo- 
te Rivieren de beweeging der Wateren, door de getyën veroorzaakt, zig tot op 
honderd en twee honderd mylen doet bemerken; men weet ook, dat de ftroom der 
Rivier haare beweeging in ’t midden van de Wateren der Zee tot op aanmerkelykc 
afttanden bewaart; daar zyn dan in dit geval twee ftrydige beweegingen in het Wa* 
ter van de Rivier, het midden, ’t welk den ftroom formeert, ftort zig naar de Zee, 
en de werking van den vloed der Zee maakt een tegen wigt, eene vertraagde bewee- 
ging, die het Water, ’t welk aan de oevers is, doet opklimmen , terwyl dat van het 
midden nederdaalt; en getyk dan al het water van de Rivier door den fti-oom,die in 
het midden is, moet nedervloeijen, zo znkt dat van de oevers gedmirig naar het mid- 
den, en daalt zo veel fchielyker neder als het verhevener is , en door de werking 
van den vloed der Zee met meer kragt in zyne ontlaftmg gefluit wordt. 
Daar zyn dan twee foorten van vertraagde ftroomen in de Rivieren; de eeiite, 
welke die is , daar wy v^an fprcekeii , wordt voortgebragt door eene Iwendige 
kragt, gelyk als die van het water der Zee in de getyën, het welk zig niet llegts als 
een hinderpaal tegen de beweeging van het water der Rivier tegenftelt , maar zelfs 
ook als een beweegend lighaam, dat in eene ftiydige rigting werkt, daar tegen ver- 
zet; die vertraaging of ftuiting maakt een tegenftroom, die zo veel te meer werkt, 
als de vloed der Zee fterker is ; de andere foort van vertraaging heeft niet dan eene 
doode kragt tot oorzaak, gelyk als die van eenige wezendlyke , maar roerlooze hin- 
derpaal, een uitfpringenden grond, een eiland in eene Rivier, enz., en fchoon de- 
ze vertraaging gemeenlyk geen merkelyken tegenftroom veroorzaakt , is zy egter 
fterk genoeg, om gevoeld tc kunnen worden, "en zelfs om de beftierders van vaar- 
tuigen op de Rivieren vry wat werks te geeven. Zo deze vertraaging niet altoos 
