BFWYZEN voor de beschouwing van den AARDKLOOT. XII. St. aijT 
der aanti^kkings-kragten van de Maan en de Zon_. (O. veranderen 
dS d? hoeveelhdd en de rigting dezer bewceging , inzonderheid de winden , dic 
Svaftig van den zelfden kant waaijcn ; het is eveneens met de grpote Rivieren , 
die haare wateren naai- de Zee voeren ,cn dic daar een ftroom voortbrengen , die 
1 dik'wils tot ^■erfcheiden mylen uitftrekt, en wanneer de ftr^eek ^n den wind 
met de algemeene beweeging, namelyk die i'an liet Ooften- naai- het Wellen, over- 
^ni'nnmr wordt die bewceging fterker; men heeft daar een voorbeeld van in de 
Stille Zee ! alwaar de beweeging van het Ooften naar het Wellen llandvalbg en 
Sï geroehgri Moet men aWrken, dat wanneer een gedeelte van de nVi • 
lloffe^zig beweegt, de geheele maffa van de vloeillof zig ook beweegt; nu is er 
in beweeging der getyên een zeer groot gedeelte van den Oceaan , dat zig 
mei-kelyk bevSegt; de geheele mafla der Zeen beweegt zig dan in den zelfden tyd, 
en de Zeen worden door die beweeging in haai-e geheele uitgeftrcktheid en in haaie 
^'^oS^^dk wd te’’?Sftaan moet men acht geeven op de natuur van de die: 
deEben\noedvoortbvcngt, en op haare werking en gevolgen letten. Wy heb- 
Sn Lzegd dat de Maan% de Aarde werkt met eene kragt, welke zommigm 
SntrSng , anderen zwaarte noemen. Die kragt van aantrekking of zwaarte 
aantrcKKing , , , . ,, agg^en der mafla , zy is volmaakt evenredig met 
tot zelfdcr’ts-d af, gelyk het vierkant der 
de hoeveelheid dit vaft eefteld zynde, laat ons onderzoeken, wat gebeu- 
SSS: — 'Ie Iftn £ St 
Gdvk de onnervlakte der wateren onmiddelyk ondei de Maan is , zo is dezelve 
dan^ook nader by cflenBaneet dan alle de andere deelra van den Kloot , het zy 
van Aarde of Zee! dus moet dat gedeelte van de Zee zig naar de Maan vei heffen v 
en eene verhevenheid raaaken , waar van de top tegen het middelpunt van de 
Planeet overftaat. Het is, op dat deze verhevenheid zig kunne formeeren, nood- 
yjiakelvk, dat de wateren, zo wel van de omringende oppervlakte, als van den 
Sond van dit gedeelte der Zee, daar aan toebrengen . bet welk zy inderdaad doen 
Si evenredigheid van de nabyheid, waar in zy zyn met de Maan, c^velkc deze 
naar e\ ** b • ^ omgekeerde reden van het vierkant der aflhmden. Ge- 
werking voortbiengt, in de ^ ^ r, • , eerft verheft, zo zullen de wa- 
der? hoo”gte',^ en het water dit geheele ge^ 
deelte der Zee hooger van den bodem de? 
SrSffgdcge?dcdX”cn waar op deze kragt van 
haaft de plaats der wateren, die zig verheven hebben , koomen mncemui. 
het geen den Vloed voortbrengt , dewelke meer of min fterk is op verlchillende 
kuften , en waar door , gelyk men ziet , de Zee niet flegts ^n haare oppervlakte 
maar ook tot in haare grootfte diepten geroerd wordt. De Eb koomt vervol- 
trens door de natuurlyke helling der wateren. Wanneer de Maan is voortgetrok- 
ken, en zyne kragt niet meer oeffent , dan hei-neemt het water, hetwelk door 
(a) Zie hier over Newtons DemonftratUs, 
