DE NATUURLYKE HISTORIE. 
l]e 
BEWYZEN VOOR DE BESCHOUWING 
VAN DEN AARDKLOOT. 
VEERTIENDE STU IC 
Geregelde fflnden. 
❖««*4^^rETS fchynt ongeregelder en veranderlyker dan de kragt en Ilreek der 
Winden , zo als dezelve in onze klimaatcn waaijen , maar daar zyn lan- 
^ den, alwaar deze ongeregeldheid zo groot niet is, en anderen , alwaar de 
wind ftandvaftig van den zelfden kant blaaft, of naar- de zelfde ftreek 
waait , en ook byna de zelfde kragt behoudt. 
Schoon de bewcegingen der lugt van veele oorzaakcn afhangen , zjm ’er egter 
cenige voomaame oorzaaken , waar van men de uitwerkzelen waardeeren kan ; maar 
het valt moeijelyk de bepaalingen en veranderingen , welke andere oorzaaken daar 
in kunnen maaken , te berekenen. De vermogendfte van alle deze oorzagen is de 
' warmte der Zomie, dewelke geftadig eene grooce uitzetting en verdunning voort- 
brengt in de verfchillcnde gedeelten van den Dampkring , daar zy op werkt, het 
welk den Ooften wind veroorzaakt , die ftandvaftig waait tuflehen de keerkringen, 
alwaar de verdunning grootft is. 
De aantrekkings-ln-agt der Zon , en zelfs die van de Maan op den Dampkring, 
zyn oorzaaken, welker uitwerkzel zig niet laat bemerken in vergelyking van die, 
daar wy zo aanftonds van fpraken. Het is waar , dat deze kragt eene gelyke bewee- 
ging in de lugt voortbrengt met die der Eb en Vloed in de Zee, maar deze bewee- 
ging is niets in vergelyking der beroeringen in de lugt , die door de uitzetting wor- 
den voortgebragt, want men moet niet denken, dat aeiugc, om dat zy veerkrag- 
tig, en agt honderdmaal ligter is dan het water, eene zeer gi'ootc beweeging van 
Eb moet ontvangen, want zo dra men daar een weinig op let, zal men zien , dat 
deze beweeging niet veel fterker is dan die van de Eb cn Vloed defi’ Zee ; want de 
afftand van de Maan gelyk gcfteld zynde , zo moet eene Zee van water of van 
lugt , of van welke andere ftoffe men wil begrypen , ten naaften by de zelfde be- . 
weeging hebben , om dat de kragt , die deze beweeging voortbrengt , de ftoffe 
doordringt, en evenredig is aan de hoeveellieid van ftof. Dus zoude een Zee van 
lugt of van kwikzilver zig door de werking van de Zon , en van de Maan ten 
naaften hy tot de zelfde hoogte verheffen, en dus ziet men, dat de beweeging, 
welke de aantrekking der Starren in den Dampkring kan veroorzaaken , niet fterk 
genoeg is, om eene grootc beroering voort te brengen, en fchoon dezelve 
Ca) Het uitwerkzel dezer onrziaken is wiskundig berekend door den Hr. d’Alembert. Zie 
Rtflexions fur la catife générale Paris 1747. 
