DE NATUURLYKE HISTORIE. 
f64. 
gen, die Zirid-Amerika, van de punt der Magellaanfclie Landen tot de Bergen van 
nieuw Grenade en de Golf van Darien doorloopen , te gelyk opgeheeven, en door 
eene Aardbeeving voortgebragt zy , en laat ons door die rekening het uitwerkzel 
van zulk eene uitbarfting zien. Die keten van Bergen is omtrent 1700 mylen lang, 
en gemeenlyk 40 mylen breed , de Sicrras , die minder hooge Bergen zyn dan de 
Andes, daar mede onder begi'eepcn; de oppervlakte van dezen grond is dan van 
68,000 vierkante mylen; ik onderftel , dat de dikte der ftof, door de Aai-dbee- 
ving verplaatft, van eene myl Ls, dat is te zeggen, dat de middelbaare hoogte dier 
Bergen, gemeeten van den kruin tot aan den voet, of liever tot aan de kuilen of 
holen , die in deze ondcrflelling de Bergen fchraagen moeten , flegts van eene myl 
is , het welk men my gcredelyk zal toeftaan , dan zeg ik , dat de kragt van uitbar- 
fting , of van de Aardbeeving , eene hoeveelheid Aarde gelyk aan 68 , 000. teer- 
lingfche mylen, ter hoogte van eene myl moet hebben opgetild; nu, gelyk de 
werking gelyk is aan de wederwerking , zo zal deze uitbarfting aan het overige der 
Aarde de zelfde hoeveelheid van beweeging hebben medegedeeld; maar de geheele 
Aardbol is 12,310,523,801 teerlingfche mylen groot , waar \^n 68,000 afge- 
trokken, bly\''en ’ernog 12,310,455, 801 teerlingfche mylen over, welker hoe- 
veellieid van beweeging gelyk zal geweeft zyn aan die van 68,000 teerlingfche 
mylen, tot eene myl opgeheeven; waar uit men ziet, dat de kragt , die groot ge- 
noeg mogt zjm , om 68,000 teerlingfche mylen te verplaatfen , en dezelve een 
myl hoog op te voeren , daarom het overige van den Aardbol niet een duim heeft 
behoeven te verzetten. 
Daar zou dan geenc volftrekte onmogelykheld in zyn te onderftellen , dat de 
Bergen door dc Aardbeevingen geformeerd zjm , zo hunne inwendige famenftcl- 
ling, zo wel als uitwendige gedaante, niet blykbaar het uitwerkzel van de wateren 
der Zee waren. Het inwendige beftaat uit regelmaatige en paralelle laagen met 
fchelpen vervmld ; het uitwendige Iieefc eene gedaante , welker hoeken overal op 
malkander palTen ; is het nu waarfchynlyk , is het gelooflyk, dat deze eenpaarige ft- 
menftelling, en die regelmaatige gedaante door onrcgelmaatige fchokken en Ichie- 
lyke uitbarftingen zyn voortgebragt ? 
Maar dewyl dit gevoelen by zoramige Natuurkundigen de overhand heeft ge- 
kreegen , en het ray voorkoomt , dat dc natuur en uitwerkzels der Aardbeevingen 
niet wel verftaan worden , oordeelen wy het noodzaakelyk , hieromtrent eenige 
denkbeelden te geeven, die dit onderwerp ophelderen kunnen. 
Gelyk de Aarde groote veranderingen omtrent haare oppervlakte ondergaan 
heeft, zo vindt men, zelfs op groote diepten , gaten , holen, onderaardfche bee- 
ken , en ledige plaatfen , die zomtyds door fpleeten en buizen gemeenfehap met 
elkanderen hebben. Daar zyn twee foorten van holen, de eerfte zyn dic, welke 
door dc werking van onderaardfche Vuuren en Vuurbergen worden voortgebragt; 
de werking des vuurs verheft de bovenfteftoffen, fchokt en werpt dezelve verre 
opwaards , en ter zelfder tyd verdeelt, klooft, en vei-plaatft zy die, welke aan de 
zyden zyn, en brengt dus holen, grotten, gaten cn bogtigheden voort; maar dat 
heeft gemeenlyk geen plaats dan in den ornn-ek der hooge Bergen , alwaar de for- 
nuifen of vum* -plaatfen zyn ; en die foorten van holen , door de werking des vuurs 
voortgebragt, zyii zeldzaamcr dan de holen van de tweede foort, die door het w^- 
ter worden voortgebragt. Wy hebben gezien , dat de verfchillcndc laagen , da^r de 
