m ■: DE NATUüRLYKE HISTORIE. ' 
kant fchynen my die overblyfzels der Zee, welken men overal vindt j en aan den 
anderen de lioji/ontaale living van de bedden der Aarde , en eindclyk die fchik- 
king der Heuvels en der Bergen , welke aan malkander beantwoorden , zo veele 
ovei-migende bcwyzen van deze llelling. Want , wanneer men de Vlakten , de 
Valeijen, de Heuvels befchouwt , ziet men klaar , dat de opiJervlakte der Aarde 
&or de wateren Haare gedaante gekreegen heeft: het binnenite der fchelpen , die 
in de fteenen bellóoten zyn, onderzoekende, bemerkt men duidelyk, dat die ftee- 
nen geformeerd zyn door de bezonken, ftoffen der wateren,, naardien de fchelpen 
vervuld zyn met de flof zelve van den fteen die liaar omringt ; en eindelyk op de 
gedaante der Heuvels acht geevende , welker uitfprmgcndc hoeken altoos tegen de 
infpringende hoeken der Heuvels aan de andere zyde overftaan , kan men niet- 
twyffelen, of deze rigting het uitvverkzel zy van de ftroomen der Zee. De gedaan- 
te onzer Aarde is inderdaad , iëdert dat ons Valle land ontdekt is , wat veran-- 
derd, de Bergen zyn in hoogte verminderd, de Vlakten zyn hooger geworden, 
de hoeken der Heuvelen zyn-ftomper , verfcheiden ftoffen door de Rivieren voort- 
gefleept, zyn gerond, daar zyn beddingen vanTuf-fteen, van wecken Steen, van 
Steen-zand , enz. , geformeerd , maar het wezendlyke is gebleeven , de oude gedaante 
is nog kenbaar , en ik ben veraekerd, dat elk menfeh zig door eigen oogen over- 
reeden kan wegens het geen wy ten dezen opzigte.gezegd nebben; en dat yder, die 
deze waameemingen , en bcwyzen wel zal willen volgen , niet zal twyfFelen, of de 
Aai'de eertyds onder de wateren der Zee bedekt zy geweeft ; en dat het enkel de 
ftroomen en getyën zyn, die aan de oppervlakte der Aarde de gedaante gegeeven 
hebben , waar in wy dezelve heden zien. 
De voornaame beweeging van de wateren der Zee is, gelyk wy gezegd hebben,, 
van het Ooften naar het Wellen ; ook blykt het, dat de Zee op de Ooftelyke kus- 
ten zo wel van de oude als van de nieuwe Wereld , eene ruimte van omtrent 500 
mylen gewonnen heeft; men herinnere zig de bewyzen, welke wy daar van in het 
3 flde Stuk gegeeven hebben , cn wy kunnen daar by voegen , dat alle de Straaten , 
die de Zeen verbinden , van het Ooften naar het Weften Ipopen. De Straat van 
Magellaan , de twee Straaten van Forbisher , die van Hudfon , de Straat van het 
Eiland Geylon , die van de Zee van Korée en Kamfchatka , hebben allen deze rig- 
Cing, en fchynen geformeerd te zyn door het inbreeken der wateren, die van het 
Ooften naar het Weften voortgedreeven , zig deze doortogten geopend hebben in 
dezelfde ri^ing , waar in zy ook eene fterker beweeging dan in alle andere rigtin- 
gen ondervinden; want daai- gaan in alle deze Straaten zeer geweldige getyën, ter- 
wyl in die, welke op de Weftelyke kuften liggen , gelyk die van Gibraltar,, die van 
de Zond, enz., de beweeging der getyën byna onmerkbaar is. 
De ongelykheden van den bodem der Zee veranderen de rigting van de bewee- 
ging der wateren , zy zyn opvolgelyk voortgebragt door de bezonken ftoffen van 
het water , en door de ftoffen , welken de Zee, het zy door haare Eb en Vloed, 
het zy door andere beweegingen, verplaatft heeft; want wy geeven de Eb en 
Vloed niet voor de cenige oorzaaken dezer ongelyklicden op , ■ wy hebben die oor- 
zaak sJleen als de voornaamfte en de eerfte voorgedraagen , om dat zy de ftand- 
yaftigfte is , en zonder af breekiiig werkt ; maar men moet de werking der winden 
insgelyks als eene vermogende oorzaak toelaaten ; zy wei'kcn zelfs op de opper- 
vlakte des waters met . eene veel meerdere geweldigheid dan de getyën , en de roe- 
