ÈEWYZJ 5 N VOOR DE beschouwing van den aardkloot. XIX. St, 193 
ring, welke zy aaö de Zee mededeelen , is veel grooter ten opzigte van de uitwendige 
Uitwerkzelen. Die roering ftrekt zig zelfs tot aanmerkelyke diepten uit, gelyk men 
ziet uit de ftoffen , die door ftorm- winden van den bodem der Zee los raaken,en 
die byna nooit dan in Orkaanen op de fti-anden geworpen worden* 
Wy hebben gezegd , dat tuflchen de Keerkringen , en zelfs cenige graaden bui- 
ten dezelve , geduurig een Ooften-wind regeert; die wind, welke met de algemee- 
ne beweeging der Zee van hetOoften naar het Wéften medewerkt, is zo oud als 
de Eb en Vloed , nademaal hy van den loop der Zon , en van de uitzetting der 
Lugt, door de hitte van dit geftarnte voortgebragt, afhangt. Zie daar twee oor- 
zaaken van beweeging vereenigd , en die twee oorzaaken grooter onder den Equa- 
tor, dan overal elders; de eerfte , de Eb en Vloed, die gelyk men weet, fterkef is 
in de Zuidclyke klimaaten , en de tweede , de Ooften - wind , die geduurig in die 
zelfde klimaaten waait ; die twee oorzaaken hebben , van de formatie van den 
Aardbol af, faam gcloopen, om de zelfde uitwerkzels voort te brengen, dat is te 
zeggen , om de wateren van het Ooften naar het Weften te doen beweegen , en’ 
om hen in dit gedeelte der Wereld meer dan in alle de andere te roeren. Het is 
öm deze reden, dat de grootfte ongelykheden op de oppervlakte van den Aard- 
kloot tulTehen de Keerkringen gevonden worden. Het gedeelte van Afrika , tus- 
fchen‘deze twee drkels begi-eepen, is om zo te fpreeken, niet dan een gi-oep Ber- 
gen , welker verfchillende ketenen zig meeft al van het Oóften naar het Weften 
mtftrekken I, gelj^k men zig daar van overtuigen kan door de rigting der groote Ri- 
vieren van dit gedeelte van Afrika te befchouwen ;' het is eveneens gelegen met die 
gedeelten van Afia en Amerika, dewelke tuflchen de Keerkringen liggen', eh men 
kan de ongelykheid van de oppervlakte dier klimaaten beoordeelen uit de menigte 
Bergen en Eilanden , welken men daar vindt. 
Uit de famenvoeging van de algemecne beweeging def Zee van het Ooften naar 
het Weften , uit die van de Eb en Vloed , uit die , welke de ftroomen vóórtbren- 
gen, en nog meer uit die , welke de winden foimeercn , is een oneindige menigte 
verfchillende uitwerkzelen voortgekooraen , zo wel op den bodem der Zee als op 
de kuften en Vafte landen. Varenius oordeelt het zeer waarfchynlyk , „det de 
Golven, en Straaten geformeerd zyn door dc herliaalde pooging-van den Oceaan 
’! tegen de Landen; dat de Middellandfche Zee , de Golven van Arabie, van Ben- 
gden, en vanKambaye geformeerd heeft door de inbreekihg der wateren , zo 
” t\s de Straaten tuflchen 'Sicilië en Italië , tüliclicn Geylon , en Indiè, tulTcheh 
Griekenland en Eubea, of Negropont; en dat het ewneras is met de Straat van 
„ de Manilles,met die van Magellaan, en die van Denemarken. Dat een bewys is, 
„ van het inbreeken van den Oceaan in de Vafte landen , en een bevyys ,_rat de- 
„ zelve verfcheidene gronden veilaatcn heeft ; dat men flegts weinige Eirarxien 
„ in de groote Zeen vindt, en nooit een groot getal Eilanden digt by' malkander. 
„ Dat men , in eene oneindige ruimte, welke de Stille Zee beflaat , naüwélyks twee 
„ of drie kléine Eilanden in ’c midden vindt; dat men in den grooten AtlantiTchen > 
„ Oceaan , tulfchcn AfrDca en Brazil , niet dan de kleine Eilanden St. Helcna en’ 
de Afcenfion vindt; maar dat alle de Eilanden by groote Vaftedanden zyn, ge- 
lyk de Eilanden van den Archipel by het Vafteland van Europa cn Afia , de Ka-- 
narifche Eilanden by Afrika, alle de Eilanden van de Indifche Zee by het Oofte-- 
lyk Vafte land , de AntilJifche Eilanden by dat van Araeidka , en dat ’et niet- 
” Oo 3:, 
