5 
DE NATUUR, EERSTE BESCHOUWING. 
aan vreemde omwentelingen door deze beurtelingfche verwiffelingen van uit- 
nemende hitte en koude onderworpen, zoo wel als door de pngelykheden van 
hare beweeging, die dan eens op een verbaazende wyze fnel is en vervolgens 
oneindig vertraagd word:het zyn, om dus te ipreken, werelden die in wanor- 
der zyn in vergelyking van de Dwaalftarrcn , wier wandeikringen regelmaati- 
ger zynde , haare beweegingcn gelykvorraiger , en hare gematigdheid altoos 
dezelfde, ruftplaatzen fchynen te zyn, alwaar alles ftandvaftig zyilde, do Na- 
tuur een ontwerp vormen kan , gelykvormig werken , en zich achtervolgens 
in alle hare uitgeftrektheid ontwinden. Onder deze uitgekoren Bollen der 
omloopende Starren , fchynt die welke wy bewonen nog bevoorrecht te zyn ; min- 
der koud en minder van de Zonverwyderddan Saturnus,JupiterenMars,zoo 
is hy mede minder heet dan Venus en hlercurius, welke te naby dit hemellicht 
geplaatst fchynen. 
Met welk eenen luifter praalt de Natuur mede niet op de Aarde ? Een zui- 
ver licht zich van het Ooften tot het Wellen verfpreidendc,bcllraalt beurtelings 
de beide halve ronden van dezen bol ; eene doorfchynendc en ligte vloeillof 
omringt denzelven,eene zagte en levendmakende warmte bezielt alle de zaden 
des levens en doet hen ontluiken : levendige en heilzaanie wateren verfchaffen 
hun voedzel en bevorderen hunnen groei ^ verhevenheden, die in het midden 
der vlaktens verlpreid zyn , houden de dampen derluchtop,maaken deze bron- 
nen onuitputbaar en altoos nieuw; onmeetbaare uithollingen , welke gefchikt 
zyn om hare wateren te ontvangen , verdeden de landen : de uitgeftrektheid 
der Zee is zoo groot als die der Aarde ; dit is geen koude en onvruchtbare 
hoofdftof, het is een nieuw ryk ’t geen al zoo vermogende, en al zoo volkryk 
als het ccrftc is. De vinger Gods heeft zyne eindpalen afgetekend : terwyl de 
Zee de weftdyke ftrandcn langzamerhand inzwdgt , laat zy de ooftdyke ont-r 
bloot achter zich : deze onmeetbare waterklonip, die door zich zelven werkeloos 
is , volgt de indrukzelen der bewegingen van de hemelfche lichaamen , hy be- 
weegt zich heen en weder door de regelmaadge fl-ingeringen van vloed en eb, 
hy verheft zich en daalt neder met het hemd licht ’t welk des nachts heerfcht,hy 
verheft zich nog meerder wanneer het ecnftemraig met het hemellicht werkt, 
’t welk geduurende den dag de heerfchappy voert , en wanneer beide hunne 
krachten ten tyde der nacht-cveningen vereenigen , zoo veroorzaken zy de 
hoogfte vloeden : onze verftandhouding met den Hemel openbaart zich ner- 
gens duidelylcer in. Uit deze ftandvaftige en algemeene beweginge komen ver- 
anderlykc en byzondere beweegingcn voort, ven^oeringen van aarde, verfa- 
mdingen van ftoffe welke op den bodem der wateren verhevenheden vormen , 
die gelykvormig aan die gene zyn , die wy op het oppervlak der Aarde ontdek- 
ken : ftroomen diede richting van deze aaneengefchakelde bergen volgende, hun 
een gedaante geven , waar van alle de hoeken elkandercn beantwoorden , en in 
het midden der baaren voortlopende, gelyk de wateren over de Aarde vloeijen, 
z^m inderdaad de Rivieren der Zeje. 
De lucht die nog ligter en nóg vloeibaarder dan het water is , gehoor- 
zaamt mede aan een nog groot er aantal van vermogens, de afgelegen wer- 
king van de Zon en hlaan, de oniniddelyke werking van de Zee, die van de 
A 3 
