6 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
warmte dk haar verdunt, en die van de koude die haar verdikt, veroorzaken 
’er gefladige beroeringen in : de winden zyn haare ftroomen ; zy dryven de 
wolken voort en verzaamelen hen, zy brengen de verhevelingen voort en voe- 
ren op het dorre oppervlak der landftreken de vochtige dampen vaii de Zee- 
kuiten f zy bewerken de onweders , veripreiden en verdeden den vruclitbaar- 
malccnden regen en den verkwikkenden daauw^ zy verontruften de bewegin- 
gen der Zee , beroeren het beweeglyke oppervlak der wateren , doen de ilroo- 
men ftil houden of met verhaaftiug voortfhellen, doen het te rug ftroomen 
verwekken de ftroomen , doen de baaren opflygen , de vergramde Zee verheft 
zich hemelwaards,en komt met geloei zich verbreken, tegen de onbeweegly- 
ke dyken die zy door alle hare pogingen noch verdelgen noch te boven 
ftygen kan. 
De Aarde, boven het oppervlak der Zee verheven, is voor haare overflro- 
mingen beveiligd; haar oppervlak ’t geen met bloemen en groente verfierd is, 
’tgeen telkens vernieuwd word, ’tgeen met duizend en duizend foorten van 
verfchnicnde dieren bevolkt is, is de zetel der ruft, een woonplaats van ver- 
maak , in welke de racnfch geplaatft is om de Natuur te onderfteunen , en die zich 
aan het hoofd van alle de wezens gefteld vindt; het eenigfte onder alle zynde, 
^ geen bekwaam is om te kennen, en waardig om met verwondering te be- 
fchouwen, zoo heeft God hem aanlchouwer van het Heelal en getuigen van 
zyne wonderen gemaakt; degodlyke vonk die hem bezielt, maakt hem deel- 
genoot van die godlyke verborgenheden; het is door dit licht dat hy denkt en 
overweegt, het is door het zelve dat hy ziet en leeR in het boek der Wereld, 
even als in een liandfchrifr der Godheid. 
_De Natuur is de uitwendige troon van de godlyke heerlykheid ; de raenfch 
die haar belchouwt, en zich in haare volmaaktheden oeffent, verheft zich by 
trappen tot den inwendigen troon van de Almacht; gefchapen zynde om den 
vSchepper aan te bidden, zoo gebiedt hy over alle de fchepfelen; Leenman des 
Hemels, en Koning van de Aarde zynde, zoo verdeelt hy ha.ar, bevolkt 
haar en verrykt haar; hy bepaalt onder de levende wezens de orde, de on- 
dergefchiktheid en de overeeiiftemming ; hy verfiert de Natuur zelve, kweekt 
haar aan en befchaaft haar ; verbant ’cr den diftcl en doom uit, cn doet ’er 
de druif en roos in vermenigvuldigen. Befchouw dezö woefte landftreken 
deze treurige geweften,in welke de menfeh nooit zjm verbljf gehouden heeft’ 
zy zyn op alle de verheven plaatzen met digte en akelige boftchen bedekt’ 
hoornen , die van Ichors en kruin ontbloot , reeds gekromt en verbroken zyn 
dreigen door ouderdom neder teftorten, andere in een grootcr aantal, lig- 
gen aan de voeten der eerfte nedergeveld , zy verrotten op hoopen van ande- 
re, welke reeds ven-ot zyn,cn bederven en verflikken de zaden, die gereed 
ftonden oni uit te Ipruiten. De Natuur, die overal elders door hare bloeiien- 
de jeugd uitblinkt, fchynt hier door alle de kwalen van den ouderdom over- 
ftelpt; de Aarde overladen door den laft,.cn met de ovcrblyffelen van hare 
voortbrengfelen bedekt, biedt in plaats van een lachende groente, niets anders 
dan een verwarde op een ftapeling aan, welke met oude boomen doorvloch- 
ten is, welke gulzige planten, moflehen, en zwammen voortbrengt, alle on- 
