8 
DE NATÜURLYKE HISTORIE 
kende fchatten , wat al nieuwe rykdommen ! De bloemen , de vruchten , d« 
granen tot volmaaktheid gebracht en tot in het oneindige vermenigvuldigd ; de 
nuttige foorten der dieren vervoerd, uitgebreid, en tot een ontelbaar getal ver* 
menigvuldigd j de Ichadelyke foortcn ten ouder gebracht, binnen zekere grens- 
palen befloten en verbannen: het goud, en het yzer, ’t geen nuttiger dan het 
golid is , uit de ingewanden der Aarde opgedolven : de llortvloeden bedwon- 
gen, de loop der Rivieren geregeld en binnen paaien befloten; de Zee zelfs 
ten ondergebracht, herkend, en van het eene halfrond tot aan het andere door- 
ktuift; de Aarde die alomme naakbaar is, alomme zoo levendig als vruchtbaar 
gemaakt; in de valeijen lachende weiden gevormd, in de vlaktens koftbaar 
voeder aangekweekt,of nog ryker oogften ingezameld; de heuvelen met wyn- 
flokken en vruchtboomen bedekt, hunne toppen met nuttige boomen en jonge 
boflehen gekroond ; de woeftynen in woonplaatfen veranderd , die door een 
talloos volk bewoond worden, ’tgeen door een gefladigen omloop, zich van 
het middelpunt , tot aan het uiteinde verlpreidt; wegen gebaand en gebruikt, 
alomme geraeenfehappen opgerecht als zoo veel getuigen van het vermogen en 
de verceniging der maatfehappy : duizend andere' gedenktekenen van macht 
en roem betogen genoegzaam dat de menfeh, meefter van zyn erfgoed , de 
Aarde het geheele oppervlak daar van veranderd en vernieuwd heeft, en 
dat hy in alle tyden het ryk met de Natuur gedeeld heeft. 
Echter heerfcht hy alleen door het recht van overwinning; hy geniet veel 
eerder dan dar hy bezit, en hy behoudt zyn recht niet dan door geiladige ver- 
nieuwde zorg\'uïdighcden ; wanneer deze ophouden, zoo kwynt alles, alles 
verzwakt, alles verandert, alles keert onder het gezach der Natuur weder: 
zy hemeemt hare rechten, wifcht het menfehelyk werk uit, cn bedekt zyne 
prachtigfte gedenktekenen met ftof en mofch, vernietigt hen door den tyd, 
en Iaat hem alleen het hartenleed dat hy door zyn verzuim dat gene verloren 
heeft, dat zyne voorvaderen door hunnen arbeid verworven hadden. Deze 
tyden, in welke de menfeh zyn erfgoed verheft, deze eeuwen van barbaarlch- 
lieid , geduurende welke alles vervalt, zjm altoos door den kryg voorbereid 
en vertoonen zich gelyktydig met den hongersnood en de ontvolking. De menfeh 
die niets dan door het groot aantal vermag, die nietfterk is dan alleen door de 
vereeniging, die alleen door de vrede gelukkig is, bezit de woede van de 
wapenen tot zyn onheil aan te gorden en tot zyïien ondergang te ftrj’den : door 
de onverzadelj'ke heblufl: verv"ocrd cn door de nog onverzadèlyker Staatzucht 
verblind wordende , zoo legt hy alle gevoelens van menfchclykhcid af, keert 
alle zyne vennogens tegens zich zelven, zoekt zyn geflacht te verdelgen, en 
verdelgt zich inderdaad zelven , en na dat deze tooneelen van bloed en moord 
afgelopen zyn, wanneer de damp van den kr^'gsroem verdweenen is, zoo be- 
fciiouwt hy met een treurig oog de verwoefte Aarde, de konften onder de 
puinhopen bedolven, de natiën verftrooid, de volken verzwakt, zyn eigen 
geluk verdorven , en zyn wezendlyk vermogen vernietigd. 
Groote 
