22Z 
DENATUURLYKE HISTORIE 
Wy z}-!! overtuigd dat men, gelyk de Hr. Gmelin zegt, de Natuur niet 
kan ieeren kennen , dan door een beredeneerd gebruik zyner zintuigen te maa- 
noch dö traagheid, noch de wol, noch het hair, daar het dier mede gedekt is, noch de 
Icromoie, noch de regte hoornen, noch die blyven, noch die , welken het dier al^ jaarenwr» 
lieft, geene genoegzaam onderfcheidende kenmerkon zyn, waardoor de Natuur naare kiallen 
ondetfeheidt ; zy bemint de verfcheidenheid , en ik ben verzekerd, dat zo wy onze zintui. 
gen beter wiilen te beftieren, dezelve ons tot veel ondcrfcheidener kenmerken, wegens net 
verfchil der dieren leiden zoude dan wy geraeenlyk door onze rede vinden , dewelke^ deze 
onderfcheidende kenmerken doorgaans niet dan zeer oppervlakkig vat. De uiterlyke gedaante 
van het dier, voor zo verre den kop, den hals, de pooten en den korten ftaart betreft, ge- 
lykt naar die van het hert, waarnaar dit dier, gelyk ik gezegd heb, ook gelykt.door zyne le- 
vendigheid, in zo verre, dat men geneigd zou zyn te zeggen, dat bet nog wild is; het dier, 
dat ik gezien heb, wjerdt gezegd drie jaaren oud te zyn, en egter dorften tien mannen hei 
niet aantaflen om hst t’ onder te brengen ; het gtootfte van deze foort nadert in geitalie 
aan die van een damhert; dat, ’t welk ik gezien héb, was van den grond tot boven aan 
den kop anderhalve Rüfllfcheel hoog; zyne lengte van de plaats, daar oe hoornen uitkoo- 
men, was van een en drie vierde el; de hoornen groeijen boven en digt by de oogen, regt 
voor de ooren; zy krammen zig eeifl: naar agteren, en vervolgens naar voren, als een cir- 
kel ; bet einde is wat naar om hoog en naar buiten gekeerd ; van hunnen oorfpi’ong af tot by 
na de helft zyn zy zeer gerimpeld; hooger zyn zy gladder, zonder dat zy dat egter volkomen 
zyn. Het is waarfchynlyk van dit maakzel der hoornen , dat de Ruflen gelegenheid genomen 
hebben om aan dit dier den naam van wild febaap te geeven ,■ zo men op de berigten van 
de bewooneren dezer ftreeken kan ftaat maaken. teOaat alle zype k^ten in zyne hoor- 
nen. Men zegt dat de rammen van deze toort dikwils vegten en maiKamferen met ere hoor- 
nen aanvallen , die zy zomfyds afftooten; zodat men dikwils op At- fitppe deze hoornen vindt, 
welker opening by den kop groot is, dat de jonge voflen der fiepptn zig dikwils van deze 
holligheden bedienen om zig daar in te bergen. Men kan llgtelyk de kragt betekenen, die ’er 
noodig is om zulk een hoorn aftefcheuren of te flaan , dewyl deze hoornen zo lang het der 
leeft, geftaJig In dikte en langte loeneemen, en de plaats van hunnen overfprong aan ’t bekken 
zal lleeds eene meerdere hardheid krygen; men zegt, dat een wel gegroeide hoorn, als do 
maat over de kromming genomen wordt, tot twee elle langte heeft, dat hy dertig en veer- 
tig Ruflifche ponden weegt, en aan zyn ooifprong de dikte van een vuiilheefc: de hoornen van 
die, welken ik gezien heb, waren van een witagtig geele kleur, maar boe ouder het dier 
wordt hoe meer zyne hoornen naar den bruinen en het zwartagtige trekken. Het draagt 
zyne ooren ten ütterften regt. dezelve zyn puntig en tamelyk breed; de voeten ^bben ge- 
kloofde hoeven, en de voorfte pooten hebben drie vierde ellen hoogte; de agterlle hebben 
meer,- als bet dier zig op een effen gelyken grond overeind houdt, zyn de vootfte pooten al- 
toos uitgeftrekt en legt , de agterfts zyn gekromd , en die kromming fchynt te verminderen , 
naar maate de gronden daar het dier ovettrekt, fteüer zyn; de hals beeft eenige hangende 
plooijen; de kleur van ’t geheele lighaam is graauwagtig met bruin gemengd; Jangs den rog 
is een geelagtige of liever losagtige, of voflenkleurde ftreep, en men ziet diezelfde kleur 
voor en agter de pooten en aan den buik , alwaar dezelve wat bleeker is ; die kleur- duurt van 
’t begin van auguftus in den herfft en den winter , tot in de lente , op welker aannadering de- 
ze dieren ruijen , en allerwegen rosagtiger worden ; de tweede ruityd koomt op ’t einde van 
july; zodanig is het maakzel der rammen .-de geiten of wyfjes zyn aliyd kleiner, en fchoon zy 
insgelyks hoornen hebben, zyn deze hoornen zeer klein cn dun, in vergelykingvan die, wel 
ke ik zo aanftonds befchreeven heb, en zy worden zelfs met den toeneemenden ouderdom- 
weinig grooter zy zyn aliyd ten naaftenhy regt, zy hebben- geene rimpels, en ten naas- 
tenby de gedaante der hoornen van onze tamme bokken. 
De inwendige deelen dezer dieren koomen overeen met die der andere herkaauwende d/e. 
ren • de maag beftaat uit vier byzondera holligheden , en het galblaasje is zeer opraerkelyk ; 
hun’vieefcb is goed om te eeten en beeft ten naaften byden fmaak van geiten vieefch; het 
vet inzonderheid heeft een lekkeren fmaak, gelyk ik hier boven reeds aangemerkt heb, op bet 
-etuisenis der volkeren van Kamfchatka; het voedzel van het dier is gras; zy koppelen in 
den herfft en in de lente werpen zy één of twee jongen. 
Door he'e hair, den fmaak van 't vleefcb,de geftalte en de levendigheid behoort bet dier tot 
de klafle der herten en hinden ; de bly vende hoornen die niet afvaüen , fluiten bet buiten die 
