DE TYDVAKKEN .DER NATUUR. 
3 
konflen zyn voorgegaan. De gouden eeuw van de zedeleer , of liever 
van de faliel, was niet dp de y2eren eeuw der Natuurkunde en der Waar- 
heid; de menfch van dientyd, nog halfwild, verftrooid, weinig tulryk, 
voelde zyne magt niet , kende zjrnen waaren rykdom niet ; de fchat zyner 
kennis lag nog begraaven ; hy wift niet, wat ^er door de kracht van ver- 
eenigden was uit te werken, en het kwam niet in hem op, dat hy door 
de gemeenfchaplyke, door te zamen beraamde en achtervolgde pooeinccn 
het zo verre zou kunnen brengen, dat hy zyne denkbeelden op de geheelè 
gedaante van het Heelal , zou kunnen drukken. ° 
Dus moet men de Natuur gaan zoeken , en zien in die nieuwelings 
ontdekte ftreeken, in die, van alle tyden her, onbewoonde landen, die 
ons een denkbeeld van haaren ouden ftaat kunnen geeven, en die oude 
ftaat is nog nieuw, in vergelyking van dien, toen de werelddeelen onzer 
aarde nog door de wateren bedekt waren , toen de viflehen onze vJaktens 
bewoonden, toen de tegenwoordige bergen zee- klippen waren; hoe veele 
veranderingen en verfchillende flaaten hebben malkanderen , federt die 
oude tyden, (die evenwel niet de eerfte waren), moeten opvolgen, tot 
aan den tyd daar de Hillorie begint ! hoe veele zaaken in duifternis begraa- 
yen ! hoe veele uitlcomften ten eenemaal vergeeten ! hoe veele omwente- 
lingen de geheugenis der menfehen voorgegaan ! hlen heeft eene zeer 
zeer lange achtervolging van waarneemingen ; men heeft dertig eeuwen 
oefening van den menfchlyken geeft noodig gehad om den tegenwoordigen 
ftaat der zaaken te kennen. De aarde is nog niet ontdekt; het is flegts 
federt korten tyd dat men haare gedaante heeft bepaald: het is niet dan in 
■ onze dagen, dat men de befchouwing haarer inwendige geftddheid heeft 
aangevangen, en dat men heeft beginnen te onderzoeken en te toonen de 
orde en fchikking der ftoffen, daarzy uit beftaat; het is dus niet dan van 
dat oogenblik, dat men kan beginnen de Natuur met haar zeh'e te verge- 
lyken , en van haaren tegenwoordigen eh bekenden ftaat tot eenige tydvak- 
ken van een ouder ftaat op te klimmen. 
Maar dewyl wy in dezen den nacht der tyden moeten doorwroeten; uit 
Vip j^^*”houwing der thans beftaandedingen , het oud beftaan der vernietigde 
enkele kragt der overgeblevene ftukken tot de 
begraavene ftukken opklimmen; in één woord, 
aewyi ^ met ftegts het nieuwer, of laater voorledene, maar ook het oud- 
Ite voorledene, door het enkel tegenwoordige moeten beoordeelen, en wv 
om ons tot dat oogpunt te verheffen, de vereen'iging van alle onze krach- 
ten noodig hebben, zullen wy drie groote middelen in dezen gebruiker. 
JO. De faaa, die ons tot den oorfprong der Natuur kunnen doen naderen 
2°. De gedenkftukken , welken men als de getuigen van haar vroegft be' 
ftaan moet befchouwen. 3». De overleveringen , die ons eenig denIbeeH 
van volgende tydperken van beftaan kunnen geeven , waarna wy zullen 
poogen het geheel te verbinden door de overeenftemmingen diewyzul'en 
aanireffen, om een keten te formeeren, die uit den top van de fchaaie 
der tyden tot op ons zal nederdaalcn. 
A 2 
