DE TYDVAKKEN DER NATUUR. 
7 
genoeg, dat men dezelve voortaan niet meer in twyfel zal kunnen trekken, 
en dat men deze inwendige warmte der aarde Icenne als een zeer wezendlyk 
en zeer algemeen faclutn, waarvan men gelyk als van andere aigemetne 
fa^a der Natuur, de byzondere uitworkzels moet afleiden. 
Het is eveneens met iict vierde faBum gcfteldj na de bewyzénde bly- 
ken, welken wy daarvan op vcricheiden plaatfen van onze belchouwing 
van den aardbol gegeeven hebben, kan men niet twyfelen, of (5) de flof- 
fen, -waaruit onze bol beftaat, zyn van den aart van glas ; de wczer.dlyke 
zelfftandigheid der mmeraalen , der gewaflen , en der dieren is niet dan 
eene glas-aartige ftofFe, want alle haare overblyfzels na de verdelgingen 
kunnen tot glas gebragt worden ; de flofFen , welken de fcheikuridigen 
refraBaires of onfmeltbaar noemen , en welken zy als zodanig befchouwtn , 
omdat zy aan het vuur hunner ovens weêrftaan zonder tot glas over te 
f aan , kunnen daar echter door de werken van een geweldiger vuur toe ge- 
ragt worden. Dus hebben alle de ftoff^n, daar de aardbol uit beflaat , 
ten rainften alle die ons bekend zyn , het glas tot bafis haarer zelfflandig- 
heid (6); en wy kunnen haar, wanneer wy haar de grootile werking van 
het vuur dan ondergaan , allen tot haaren eerflen ftaat w-ederbrengen. 
De oorfpronglyke ftaat van fmeliing van de gebeele mafla der aarde, en 
haare vloeibaarheid door de werking van het vuur , is dan op de ftriktfte 
wyze beweezen nair de netfte regels, welken eene goede redeneerkunde 
vordert: lo. a priori, door het eerfte fadlum van de verhooging der aarde 
onder den .Equator en haare verlaaging aan de Poolen ; 20. ab aBu door 
het tweede en derde fa^um van de inwendige warmte der aarde die noa 
voor handen is; 3'>. a poprion, door het vierde faftum, dat ons het voort, 
hrengzel van deze werking des vuurs, dat is te zeggen, liet glas in alle 
de aardfche zelfftandigheden bewyft. 
Maar fchoon de ftoffen, daar de aardbol uit beftaat, in haaren eerften 
ftaat glas geweeft zyn , en fchoon men dezelve daar toe ook weder bren- 
gen kan, moet men haar echter onderfcheiden en afzonderlyk befchou- 
■wen m.et betrekking tot den ftaat waarin zy zig bevinden , vóór dat zy tot 
d'cn eerften ftaat van glas wederkeeren , door de werking van het vuur. 
Deze aanmerking is hier te noodiger, omdat dezelve alleen ons het onder- 
fcheid kan aanwyzcn, waarin de formatie dezer ftoffen vcrfchilt. Men 
moet haar dan vooreerft verdeden in glaswordcnde, en in kalkwordende 
ftoffen : de eerfte ondergaan geene verandering door de werking van het 
vuur , ten zy het zelve gebragt worde tot een trap van hitte in ftaat om 
haar tot te doen overgaan. De andere integendeel ondervinden met 
een veel minder tmp van hitte de werking van het vuur, die haar tot Icalk 
doet overgaan. De hoeveelheid der kalkaartigc zelfftandigheden , ïchoon 
zeer aanmerkelyk op de aarde, is echter zeer klein in vergelykiug der glas- 
CO Zie hier achter de ophelderende en bevetligende Nooten van de faBas^ 
edj lii'C ibidem. 
