DE NATUURLYKE HISTORIE 
S 
aartige; h^t vyMe faBum , dat wy vooraf gemeld hebben, bewyfl:, dat 
haare formatie ook van een anderen tyd en van een ander element is , en 
men ziet, dat alle ftoffen, die niet onmiddelyk zyn voortgebragt door de 
werking van de eerfte hitte, of van het vuur, dat zy oorfpronglyk in zig 
hadden , door de tuflchenkomfl van het water geformeerd zyn , omdat zy 
allen zamengefteld zyn uit fdielpen en andere overblyfzels van voortbreng- 
zelen der zee. Wy ftellen in de klaflèn der glas- aartige ftoffen de rots- 
fteen, de quartfen, de zanden, de grés, en degraniten; deleijen, de 
fchiften, de klei, de metaalen, en metaal - aartige mineraalen: alle deze 
ftoffen te zaraengenoraen maaken in der daad den waaren grond, on ZyH 
de oorfpronglyke zelfftandigheid , daar de aardbol ten groocften deele uit 
beftaat. Alle die ftoffen zyn oorfpronglyk door het eerfte vuur voortge- 
bragt. Het zand is niet dan gepulverifeerd glas , de klei niet dan zand 
in water gerot, de leijen en fchiften niet dan gedroogde en verharde klei- 
Jen; de rots, de grés, de graniet-, zyn niet dan glasachtige maffa’s, of 
glas -aartige zanden onder eene zaraengegroeide gedaante. De keiftee- 
np, de kriftallen , de metaalen, en de meefte andere mineraalen, zyn 
niet dan de afdruppingen, de uirzweecingen of de opheffingen dier eer- 
fte ftoffen, die allen ons haare eerllc afkomft, en haare oorfpronglyke 
natuur openbaaren door haare bekwaamheid om onmiddelyk tot glas over 
te gaan. 
Maar de kalkaartige zanden en grieten , de hardfteenen , de kry ten , de 
moëlion, de marmers, de albaften, de kalkaartige fpathen, doove en 
doorfchynende , in één woord , alle de ftoffen , die tot kalk overgaan , 
vertoonen niet ten eerften haare eerfte natuur , fchoon oorfpronglyk glas 
zynde, gelyk alle de anderen : deze kalkaarcige ftoffen hebben in haare 
inwendigfte deelen veranderingen ondergaan , die haare natuur ontaart 
hebben ; zy zyn in het water geformeerd; allen beftaan zy geheellyk 
uit madreporen , uit fchelpen , en uit affchaafzels van de deelen , die 
tot deze water - dieren behoord hebben , die alleen de vloeiftoffen in 
vafte ftoffen kunnen veranderen , en het water der zee tot fteen maa- 
ken (Zi). De gemeene marmers , en de andere kalkaartige fteenen beftaan 
uit geheele fchelpen, en brokken van fchelpen, van madreporen , van 
aftroïten, enz., waarvan ook alle de deelen nog zeer blykbaar, of ten 
minften vry duidelyk, te bemerken zyn; de grintzanden zyn niet dan 
overblyfzels van marmers en van kalkaartige fteenen , welken de werking 
der lucht en de vorft van de rotzen los maakt, en men kan kalk maaken 
van deze grintzanden , even als van marmer of fteen ; men kan die ook 
maa- 
Qb") Men kan zig een net denkbeeld van deze verandering maaken. Het zee- water bevat 
aarde - deeltjes in een ftaat van ontbinding; deze deeltjes met de dierlyke flof verbonden, 
werken zaïncn om de fchelpen te formeeren door de fpysvertaering dezer dieren ; gelyk de 
zyde voortgebragt wordt van het fap der bladeren met de dierlyke Hof van den zywonn 
verbonden. 
I 
