26 
de natuurlyke historie 
eene zon in de nabuurfchap van de onze, waarvan alle de verftrooide dee* 
len geen middelpunt of gemeen brandpunt meer hebbende, genoodzaakt 
zullen geweefl zyn om te gehoorzaamen aan de aantrekkende kragt van onze 
zon , die van dien tyd af de fpil en het gemeen brandpunt van alle onze 
komeeten zal geworden zyn. Wy en onze naneeven zullen ’er niet meer 
van zeggen , tot dat men van verdere waarneemingen eenige gemeene be- 
trekking in de beweeging van voortdryving der komeeten kome te ontdek- 
ken; want dewyl wy niets dan door vergelyking kennen , zo moet, zodra 
alle betrekking ons ontbreekt, en geene overeenkomfl zig vertoont, alle 
Vpnnlï wvken ■< cn niet fïegts onze reden , maar zelfs onze verbeeldina te 
kort fcwltcn. Terwyl ik my dan te vooren (c) heb onthouden om over 
de oorzaak der beweeging van aandryving in de komeeten giffingen te 
formeeren, heb ik gemeend te moeten redeneeren over die van de aan- 
dryving, of ftooting der planeeten; en ik heb vooraf, niet als eene we- 
zendlyke en zekere zakk, maar flegts als iets mogelyks vaftgefteld, dat de 
ftof der planeeten buiten de zon is geworpen door den fchok van een ko- 
meet. l^eze onderftelling is hier op gegrond, dat ’er in de Natuur, buiten 
da komeeten , geene lichaamen in beweeging zyn , die zulk eene groote 
beweeging kunnen mededeelen , of hebben kunnen mededeelen , aan zulke 
groote raaflas , en tevens op dezen grond , dat de komeeten fomtyds zo 
digt by de zon naderen, dat het, om zo tefpreeken, noodzaakelyk is, 
dat eenige daar fchuins invallen, en dus de oppervlakte uitvooren, terwyl 
zy de floflFen,_door haaren floot in beweeginggebragt, voor zig heendry ven. 
Eveneens is het met de oorzaak die de hitte der zonne heeft kunnen 
voortbrengen ; het is my voorgekomen (d) dat men dezelve van de natiiur- 
Ivke uitwerkzelen kan a'fleiden , dat is te zeggen , dezelve vinden in het 
ftelzel der wereld zelf ; want dewyl de zon moefl draagen al het gewigt , 
alle de werking van de doordringende kragt der groote lichaamen, die 
rondsom haar loopen , en ten zelfden tyde moefl lyden de fnelle werking van 
die foort van inwendige wryying in alle de deelen haarer maffa, zo heefc 
de floffe, waaruit zy beflaat, in den flaat der grootfle ver deeJing moeten 
2yii ; zy heeft vloeibaar, lichtende en brandende moeten worden en bly- 
ven , naarmaate van deze drukking , en van die inwendige wryving, even- 
eens bly vende fland ’ houden. De onregelmaatige beweegingen van de 
vlakken der zon , zo wel als derzelver vrywillige verfchyning en verdwy- 
ning, bewyzen genoeg, dat dit geflarnte vloeibaar is, en dat ’er van tyd 
tot tyd aan deszelfs oppervlakte een foort van mtwerpzelen of fchuim op- 
komen, waarvan een gedeelte onregelmaatig op die gefmolten floffen dryft, 
en waarvan andere klompen zig voor een tyd vafl zetten , en , even als de 
eerfle , verdwynen , zodra de werking van het vuur baar op nieuws ver- 
deelt. Men weet , dat het door middel van fommige dezer vafle vlakken 
Cö Zie het artykel van de formatie der Planeeten, Ifte Deel van deze Natuurlyke Iliflorie. 
(rf) Zie het artykel, Eerfte Befchouwing der Natuur, in het Xlde Deel. 
