40 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
was; terwyl de vafle gefmolten en glas geworden ftolFen, ftevigte gekree» 
gen hebbende, de binnen-rots van den bol formeerden, gelyk ook de pit 
der _ gi;oote bergen , welker inwendige malTas en bafis inderdaad uit glas- 
aartige ftoifea beftaan. Dus behoort de eerfte plaatslyke vaftftelling van 
de groote ketenen bergen tot dit tweede tydvak, het welk verfeheiden 
eeuwen vroeger is dan de formatie der kalkaartige bergen , dewelken niet 
beftaan hebben dan na de veftiging der wateren; dewyl hunne zamenftel- 
ling onderftelt de fchelpen en andere zelfftandigheden welken de zee voort- 
brengt en voedt. Zo lang de oppervlakte van den bol niet ZO verre 
bekoeld was , dat het water daar op Itonde blyven zonder in dampen uit te 
waaffemen , waren alle_ onze zeën in den dampkring ; zy hebben niet kun- 
nen nedervallen, en zig op de aarde veftigen , dan in het oogenblik, toen 
haare oppervlakte genoeg bekoeld was om het water niet meer door eene al 
te fterke kooking voort te werpen of op te dryven. En die tyd van de 
veftiging der wateren op de oppervlakte van den bol , is maar weinige eeu- 
wen vroeger dan het oogenblik, waarin men deze oppervlakte konde aan- 
raaken , zonder zig te branden ; zodat , indien men vyf-en-zeventig dui- 
zend jaaren rekent van de formatie der aarde af, en de helft van dien 
tyd ftelc voor haare bekoeling tot het punt van haar te kunnen aanraaken , 
’er raiflchien vyf-en-twintigduizend der eerfte jaaren verloopen zyn , vóór 
dat het water, fteeds in den dampkring opgeworpen, zig op de opper- 
vlakte _vp den bol hebbe kunnen vaftzetten; want, fchoon ’er een groot 
verfchil is tulTchen den graad waarop het heet water ophoudt ons te kwet- 
zen , tuftchen dien waarop het begint te kooken , en dien waarin het fchie- 
lyk in dampen vervliegt, kan men echter verzekeren , dat dit verfchil van 
tyd niet grooter is dan ik hier heb opgegeeven. 
Dus heeft in die eerfte vyf-en-twinugduizend jaaren, de aardfehe bol, 
lichtende en heet gelyk de zon , zyn licht en zyn vuur niet dan allengs ver- 
loeren; zyn ftaat van gloeijing heeft tweeduizend negenhonderd zes-en- 
dertig jaaren geduurd , dewyl hy dezen tyd noodig hadt om tot in het mid- 
delpunt ftevig te worden, vervolgens zyn de vafte ftoffen, waaruit hy 
beftaat , nog geworden , dewyl zy zig door de bekouding nog meer 
en meer in een llooten; zy hebben tennaaftenby haare natuur en ftevigte 
gekreegen, zodanig als zy die thans hebben in de rots van den bol, en 
in die hooge bergen, die inderdaad in hun binnenfte, en tot aan hunnen 
kruin, niet anders beftaan dan uit ftoffen van dezelfde natuur (14); dus 
moet hunne oorfprong van dit tydvak gedagtekend worden. 
Het is insgelyks in deze eerfte zeven-en-dertig duizend jaaren, dat door 
de fublmatie of opdryving geformeerd zyn alle de groote aderen en de 
groote draaden der mynen , waarin de metaalen gevonden worden : de 
metaalachtige zelfftandigheden zyn van de andere glasprtige zelfftandig- 
heden afgefcheiden , door de lange en ftandvaftige hitte die haar heeft 
op* 
(14) Zie de Koeten, hier achter. 
