DE TYDVAKKEN DER NATUUR. 
45 
de afwykingen , in de verfchillende landen , fchoon onder dezelfde pa- 
rallel gelegen, dat de byzondere magneet -kragt der bergen van yzer en 
reilfteen, zeer veel invloed hcett op de richting van de kompas -naald de- 
wyl zy zig meer of minder naar de rechter of flinker zyde van de Pool* ver- 
■wydert, naar de plaats alwaar zy zig bevindt, en naarden grooteren of 
kleineren afftand van deze yzer - bergen. 
Maar laat ons wederkeeren tot ons hoofd - voorwerp , tot de plaatslvkf 
befebryving van den bol vóór dat de wateren gevallen waren • Wv beh 
ben flegts eenige , nog beftaande , aanwyzingen van de eerfte gedaante 
zyner oppervlakte; de hoogfte bergen, uit glasairtige ftofFen beftaande 
zyn de Cenige getuigen van dien ouden flaat; zy waren toen nog verhe- 
vener dan zy thans zyn , want federt dien tyd en na de veftiging der wa- 
teren, hebben de bewoegingen der golven, en vervolgens de redens, de 
wil den, de vorft, de vloeden der zee, de val der ftroomen , ‘^met één 
woord alle de aanvallen der elementen van de lucht en het water, en de 
fchokken der onderaardfehe beweegingen , niet opgehouden dezelve te 
verminderen, af te neemen, en zelfs de minfl vafte t’eelen omtewerpen, 
en wy kunnen met twyfelen of de valeijt-n aan den voet dezer bergen zvn 
voormaals dieper geweeft dan y.y thans zyn. ° ^ 
Laat ons poogen een zamengevac begrip, liever dan eene optelling, 
van deze eerfte verhevenheden van den bo! te gteven to Dp \zMrr, 
Cordelieres, of der bergen van Amerika, die zia rdiftriw , ^ 
van Terra del Fuego tot hei Noorden van Nieuw IVlpvib^^ 
uitloopt op Noorddykc landen, welk.n men f eindelyk 
Men kan deze keten -bergen befchouwen als dolrgaandifn engte 
van meer dan 1 20 graaden , dat is te zeggen , van drie duizend mvlcn 
want de flraat van Magelaan is flechts etne toevallige fnyding, laater dan 
de plaatslyke veftiging van deze keten - bergen , waarvan de hoogfte 
kruinen zyn in de ftreek van Peru , terwyl zy zig omtrent gelyklyk naar 
het Noorden en naar het Zuiden verlaagen ; het is dan onder den ^Equator 
zelven, dat de verhevenfte deelen van deze eerfte keten der hoogfte her- 
gen d-s Werelds gevonden worden , en wy zullen als eene oplerklyke 
by gelyklyk naar het Noorden en naar het Zuiden verlaagen en ook 
dat zy ten naaftenby op denzclfden afftand , dat is te zeggen! tót op vyf- 
1 uitoï*ftc 1 . ^ I komen , zodat ’er 
rp zeggen zeven^ Hechts 30 graaden overblyven, 
v' -A e’n eene geNkflZm ® ^ onbekend land aaó 
de Zuid Pool , en eene gclyke rumte, waarvan men eenige kuften ont- 
dekt heeft naar de Noord -I ooi. Ueze keten is met net onder denzclfden 
meridiaan , en maakt geene rechte lyn ; zy kromt zig et-rft naar het 
Ooften, van Baldivia tot aan Lima; en haare grootfte afwyking is onder 
den keerkring van den Iteenbok; vervolgens gaat zy voort naar het Wes 
ten, k.crt Oofteljdc te rug by Popayan , en kromt zig van daar fterk naar 
het Weften, van Panama af tot aan Mcxiko, waarna zy Ooftclyk te rug 
f 
