72 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
om zo te fpreeken , oogenbliklyke uitbarftingen maaken , omdat op het 
oogenblik dat hun vuur zig aanfteekt door de gifting der pyriteufe en 
brandbaare ilofFen, het zelve onmiddelyk gebliifcht wordt door het water 
dat hen bedekt , en dat zig onmiddelyk in de gemaakte holligheid neder- 
ftortende alle de wegen indringt , welken het vuur zig maakt om verder 
uit te barften ; de land-volkaanen integendeel hebben eene beftendige 
werking, geëvenredigd aan de hoeveelheid ftolFen, welken zy bevatten. 
Die floffen hebben eene zekere hoeveelheid waters noodig om in gilling 
te raaken , en het is vervolgens niet dan door den fchok van een grooten 
omtrek van vuur tegen een grooten omtrek van water y dat hunne geweldige 
uitbarftingen kunnen veroorzaakt worden ; en even als een volkaan onder 
water niet kan werken dan by oogenblikken, zo kan ook eene land -vol- 
kaan niet in werking blyven dan zolang hy in de nabuurfchap van water 
is j het is om deze reden dat alle de thans werkende vuurfpuwende bergen 
op eilanden , of by zee - kullen zyn , en dat men honderd volkaans zoude 
kunnen opnoemen die uicgeblufcht zyn tegen ééneu die werkt ; want naar 
maate de wateren, aftrekkende, al te verre van den voet dezer vuur- 
bergen verwyderd zyn , hebben hunne uitbarftingen trapswyze moeten 
verminderen , en eindelyk geheel ophouden ; en de ligte gillingen , of 
opbruifchingen , welken het regenwater in hunne oude brandplaatfèn heeft 
kunnen veroorzaaken , kan geen merkelyke uitwerkzels hebben voortge- 
bragt dan door byzondere en zeer zeldzaame oraflandigheden. 
De waarneemingen beveiligen volmaaktlyk het geen ik hier wegens de 
werking der volkaanen zeg ; allen die thans in werking zyn , Haan digt 
by zee, allen die uitgeblufcht zyn, en welker getal veel grooceris, zyn 
geplaatfh in ’t midden van landen , of ten minllen op eenigen afhand van 
de zee , en fchoon de meellen der volkaans , die beftaan , aan de hooglle 
bergen bepaald fchynen, zyn ’er echter ook veele vuurfpuwende bergen 
van middelbaare hoogte geweell. De ouderdom der vimrlpuwende bergen 
is dan niet overal dezelfde ; vooreerll is het zeker dat de eerllen , dat is 
de oudllen, geene duupaame werking hebben kunnen krygen dan na het 
zakken der wateren, die hunne kruinen bedekten, en vervolgens ichynen 
zy opgehouden te hebben van te werken , zodra diezelfde wateren zig te 
verre van hunne nabuurfchap verwyderd hebben; want ik herhaal het, 
geene magt , dan eene groote malTa waters tegen een grooten omtrek vuurs 
gefchokt, kan zulke verbaazende beweegingeu voortbrengen, als die der 
uitbarllingen van de vuurfpuwende bergen. 
Het is waar, dat wy de inwendige zamenllelHng van die veiTchrikkelyke 
vuurmonden, niet van naby genoeg kunnen zien om wagen® hunne uit- 
werkzelen met eene volmaakte kennis van zaaken te fpreeken ; wy weeten 
alleenlyk, dat ’er onderaardfche gemeen fchappen zyn van den eenen vuur- 
berg met den anderen; wy weeten ook, dat fchoon hunne haard , ofbrand- 
plaats, milTchien op geen grooten aflland van hunne kruin is, zy echter 
holten in zig hebben , die veel laager nederdaalen , en dat deze hol- 
ten , 
