DE TYDVAKKEN der NATUUR. 
tetl , welker omtrek en diepte ons onbekend zyn , geheel of gedeeite- 
lyk mee deze zelfde ftoffen gevuld kunnen zyn als die, welke tegenwoor- 
dig branden. ^ , 
Aan den anderen Eleftriciteit eene groote rol in dc 
aardbeevingen en uitbarftingen der vuurfpuwende bergen te fpeelen. 
Ik ben op ze^r goede gronden overtuigd , en proefneemingen welken ik 
over de Ele6lnciteit gwaan heb , hebben wy daarin beveiligd, dat de 
grond der EleEtriJche Jtof de eigen •warmte van den bol is ; de geduurige 
uitvloeizels van deze warmte , fchoon merkbaar , zyn echter niet zicht- 
baar, en blyven onder de gedaante van duiftere warmte, zo lang zy haare 
vrye en rechtftreekfche beweeging houden ; maar zy brengen een zeer le- 
vendig vuur en fterke uitbarftingen voort, zodra zy van haare richting 
worden afgewend , of door de wryving der lichaamen worden opgehoopt. 
Dewyl de inwendige holligheden der aarde, vuur, lucht, en water be- 
vatten, zo moet de werking van het eerfte dezer elementen geweldige win* 
den voortbrengen , van groot geraas en onderaardfehe donderdagen en 
blikfemen vergezeld, welker uitwerkzelen met die van den bovengrond- 
fchen donder en blikfem vergeleeken kunnen worden ; hunne werking moet 
zelfs fterker en duurzaamer zyn door den fterken wederftand , dien de 
vaftheid der aarde aan alle kanten tegenftelt tegen de Eleftrifche kracht 
van deze onderaardfehe donders. De veerkracht van eene lucht , ver- 
mengd met dikke, en door de Eleftriciteit ontvlamde dampen; de wer- 
king van het water yrdund in dampen, die door het vuur veerkrachtig 
geworden zyn; alle de andere aandryvmgen van deze Eleftrifche 
verheffen en openen de oppervlakte der aarde, of fchokken ten minften de- 
zelve door fchuddingen , welken zo lang duuren als de inwendige fchokken 
die dezelven hebben voortgebragt ; en deze fchuddingen vernieuwen zig tot 
dat de uitzettende dampen zig door eenige opening een uittogt aan de 
oppervlakte der aarde, of in den boezem der zee , gemaakt hebben ; ook 
worden de uitbarftingen der vuurbergen , en de aardbevingen , voorgegaan 
en vergezeld van een dof en rollend geluid , dat van het geluid des don- 
ders met verfchilt dan door den diepen graf- of onderaardfehen-toon, “waar^ 
mede het zig laat hooren ; en dien het noodwendig moet aanneemen , ter- 
wylhet eene groote dikte van yafte ftof doorgaat , daar het in beflooten is. 
Deze onderaardlche Eleftriciteit , als algemeene oorzaak , verbonden 
met de byzondere oorzaaken der vuuren , aangeftooken door de brui- 
fching der pjriteufe en brandbaare ftoffen , welken de aarde op zo 
veele plaatfen m haaren boezem bevat , is genoeg ter verklaaring der 
Voornaamfte verfchynzelen van de werking der vuurfpuwende bergen: by 
voorbeeld ; hunne brandplaats fchynt vry naby hunne kruin te zyn , maar 
het onweder is laager. Een vuurfpuwende berg is niet dan een groote 
ftnelt-oven waarvan de blaasbalgen, of liever de ventilateurs of waaijers 
in de benedenfte holligheid geplaats zyn, terzyde, en onder den haard- 
het zyn deze zelfde holligheden, wanneer zy zig tot de zee uitftrekken* 
die voor aanhaaiende of opzuigende buizen dienen, om niet Hechts ue 
Xni Deel. 
K 
