74 
DB NAT.UURLYKE Hl S, TORI 
E 
dampen,^ maar zelfs de maflas water en lucht optevoeren* het i'<! in 
overvoenng dat de onderaardfche donder wordt voortgêbraet die zip- 
aankondxgt door loeijingen, en niet uitbarll dan door de yffelykè uithraa- 
king der ftoffen , welken hy getroffen , verbrand en in kalk verkeerd heeft • 
dikke draaikolken van eene zwarte rook of doodfche vlam, maflivewol’ 
ken van afch en fteen, kookende ftroomen van gefmolten lavas haarl 
brandende en vernielende golven van verre aanroTlende, vertonnen van 
bunen de ftuiptrekkende beweegingen van de ingewanden der aarde. 
inwendige onweders zyn des te geweldiger naarmaate zy dieter bv 
vuinbergen en by de zee zyn, welker zout en vette oliën de werkzaam- 
heid des vuurs nog vermeerderen. De landen tulTchen den volkan ^ 
zee liggende kunnen niet miffen menigvuldige fchokken te onder^nden * 
maar waarom is ’er met eéne plaats in de wereld, alwaar men niet zelft 
by menfchen geheugen, eenige beeving, eenige trilling, door deze onder- 
aardfche beweegingen der aarde veroorzaakt, ondervonden heeft ? zvzvn 
inderdaad minder geweldig en zeldzaamer in het midden van landen die 
verre van vuurbergen en van zee afliggen ; maar zyn het echter geene uit- 
werkzels van dezdfde oorzaaken afhangende? waarom doen zv zL dan 
gevoelen op phatfen , alwaar deze oorzaaken niet beftaan ? daf is S zeï^ 
gen , op plaatfen , dwaar noch zee, noch volkan , by of omtrent is“ nlr 
antwoord is gemaklyk; te weeten, om dat ’er overal zee, en bvkans'over 
al vuurfpuwende bergen geweefl: zyn; en fchoon derzelver uitbarftingen 
hebben opgehouden toen de zeen geweeken zyn, beftaat evenwel hunvuTr 
en dit blykt uit de bronnen van aard -oliën, en uit de heete en zwavllach! 
tige fonteinen, die veeltyds »n den voet der bergen gevonden worden , 
zeffs in het midden der grootfte landen. Deze vuuren der oude volkans 
Jchoon na het aftrekken der wateren ffiller geworden , zyn echter genoeg- 
zaam om van tyd tot tyd inwendige beweegingen te maaken en ligte fchud 
dingen voorttebrengen , waarvan de flingeringen gericht zyn naar de hol" 
ligheden onder den grond, en milTchien in de richting der wateren of d ' 
metaal - aderen, als geleiders van deze onderaardfche Eleftriciteiü 
Nog zal men my kunnen vraagen, waarom zig alle de vAii-or.» • j 
bergen* beenden! waarom zy der te fterker zyn mim ate 
hoogte hebben? welke de oorzaak zy, die deze verhia/en-iA a 
nen gefchikt hebben binnen in de ftevlgfte en de h«X 
f’ïa- T" Tï hel wegens de^te- 
^kheden door de eerfte bekoeling voortgebragt, toen de geflolterftolen 
ftevig zyn geworden, zal men voelen, dat de ketens hSoge bergen ons 
de grootfte baiftingen venoonen, die aan de oppervlakte der aaïde »e! 
maakt zyn m den tyd , toen zy haare vaftheid gekreegen heeft : 
meefte bergen liaan derhalven op holligheden, waarop de neêrgaande 
Ipleeten uitloopen, die hen van boven naar onderen doorfnyden; deze 
^olen en klooven bevatten lloffen die door opbruifching alleen in brand 
raaken , of die door Elearifche vonken van de binnenwarmte des bok 
woreen aangeftoken: zodra het vuur zig begint te doen voelen , verme4 
