DE TYDVAKKEN DER NATUUR. 
77 
de voorwerpen onder een algemeen oogpunt te vereenigen , en naauwkeii- 
rlg te bevatten de orde der verwoeftingen en omkeeringen, welken de 
vuurfpuwende bergen op onzen bol gehouden hebben, moeten wv ons 
derde tydvak herneemen op dien tyd, waarin de zee algemeen was en de 
geheele oppervlakte van den bol bedekte , met uitzondering alleen* van de 
hooge » waarop de eerfte vermenging der glas - fcbilferties van de 
aardfche mato met de wateren gefchied is; het is in dien zelfden rvd 
dat de gewaffen in wezen hebben beginnen te komen, en dat zy verme- 
nigvuldigd hebben op de landen die opvolgelyk door de zee verlaaten wier' 
den: de vuurbergen beftonden toen nog niet, want de ftoffen, die tot 
voedzel voor hun vuur verftrekten, dat is te zeggen, de bitumens, de 
fteenkoolen , de vuurfteen , en zelfs de zuuren , konden zig vooraf niet 
geformeerd hebben , dewyl hunne zamenftelling de tuflchenkomft van ’t 
water en de verdelging der gewaffen onderftelde. 
Dus hebben de eerfte brandbergen beflaan op de hooge plaatfen in ’t 
midden der vafte landen, en naarmaate de zeen, fteeds vallende van 
derzelver voet zyn afgeweeken, zyn hunne vuuren bedaarder geworden, 
en hebben opgehouden geweldige uitbraakingen voorttebrengen , die niet 
kunnen uitgewerkt worden dan door de fchokking van eene croote maff^ 
waters, tegen een grooten omtrek van vuur: zyn ’er nu twintig duizel d 
jaaren noodig geweeft voor deze opvolgende verlaaging der zeen! eï voor 
de formatie van alle onze kalkaartige heuvelen • en ^ t ^ 
baare en mineraale ftoffen, die den brandbergen tot^ïeH^ 
zig niet dan allengs hebben kunnen nederle^en; en vS^tyd 
noodig geweeft is, voor dat zy in werking geraakt zyn, zo is het niet S 
op het einde van dit tydperk , dat is te zeggen , vyftig duizend jaaren na de 
formatie van den bol, dat de vuurfpuwende bergen begonnen hebben de 
aarde te verwoeften. Vermits de omtrek van alle de plaatfen die boven 
water waren , nog door het zelve befpoeld wierden , zo waren ’er bvkans 
oyeral vuurfpuwende bergen , en daar zyn menigvuldige en vreezelvke 
mtbarftingen voorgevallen, die met hebben opgehouden, dan na dat^de 
zeen geweeken waren; maar dewyl die wyking niet konde gefchieden dan 
door de inzakking der holligheden van den fol, is het dilwvls gete^^^^ 
™éni vulta 'dfonZ' SS ftLm ko: 
mende vullen , de onderaardfche volkans in werking heeft gebrast die door 
hunne uitbarfting de meuwehngs ingezakte landen weder opleKen en hen 
fomtyds boven het waterpas der zee gevoerd hebben , alwaafzSwe eila? 
den hebben_ geformeerd, gelyk wy gezien hebben aan het 
van Santonn opgekomen : deze mtwerkzels evenwel zyn zefdSam^ 
werking der onder- zeefche volkans is noch duurzaam noch vermogende ^ 
noeg om eene groote ruimte gronds opteheffen boven de oppervlakte 
zee. De aardfche vuurbergen hebben integendeel door de doorgaande?^ 
meenfehap hunner uitbarftingen , alle de gronden, welken hen omrlnn-vi^^* 
met hunne ontlaftingen bedekt; zy hebben door de opvolgende 
hunner lavas nieuwe laagen geformeerd; deze lavas , C 
K 3 ^ 
