DE TYDVAKKEN DER NAT'UUR. 
8i 
en dit heeft noodzaaklyk moeten gebeuren zo dikwyls als de kragt Van den 
ftroom zig meer naar den eenen, dan naar den anderen kant gewend heeft, 
en ook zo dikwyls als dezelve door een anderen ftroom is geftuit of onder- 
fteund geworden. ^ , 
Zo men den loop volgt van eene rivier of beek , in de nabyheid der 
bergen , waaruit haare oorfprongen voortkomen , zal men ligtiyk de 
figuur,* en zelfs den aart der landen, die de heuvels der valei formeeren, 
bemerken. Op die plaatfen, waar de valei ftnal is, geeven de richting 
van de rivier en de hoek van haaren loop met den eerften opflag van het 
oog te kennen, naar welken kant haare wateren moeten vloeijen, en by 
gevolg welke kant of welk gedeelte van den grond vlak moet zyn , terwyl 
het ander zal voortgaan bergachtig te blyven. Wanneer de valei breed 
is wordt dit oordeel moeijelyker; ondertuflchen kan men, de richting 
van de rivier waarneemende , vry naauwkeurig bepaalen, aan welken kant 
de gronden zig zullen verbreeden of vemaauwen ; het geen onze rivieren 
thans in het klein doen, hebben de ftroomen der zee voormaals in het 
groot gedaan ; zy hebben alle onze valeitjes uitgehold ; zy hebben dezelven 
aan weêrskanten afgefneeden ; maar onder het vervoeren van de ftoffen 
dezer uithollingen, hebben zy dikwyls fteilten aan den eenen, en vlak- 
ten aan den anderen kant geformeerd: ook moet men opmerken dat in 
de nabuurfchap van de kruin dezer kalkaartige bergen , en byzonderlyk op 
de kruin van Langres, de valeitjes beginnen met een kringswyze diepte, 
en dat zy vandaar zig fteeds verbreeden naarmaate zy verder van de plaats 
van haaren oorfprong afraaken ; de valeitjes fchynen ook dieper aan dat 
punt , daar zy beginnen , en fchynen fteeds in diepte te verminderen , 
naarmaate zy breeder worden , en zig van dit punt verwj'-deren , maar 
dit is meer fchyn dan wezen ; want in den beginne is het gedeelte van de 
laagte, dat naaft by de kruin is rainft breed en minft diep geweeft; de be- 
weeging der wateren heeft begonnen met daar een weg wat uitteholen , 
die allengs dieper en breeder is geworden ; dewyl de ftoffen dezer uitho- 
ling door het water medegevoerd en naar het benedenfte gedeelte der valei 
overgebragt wierden , hebben zy den grond daar opgehoogd , en het is 
ter dezer oorzaake, dat de valeitjes dieper fchynen aan haaren oorfprong 
dp in het overige van haaren loop, en dat de groote valeijen minder 
diep fchynen naarmaate zy zig verder verwyderen van de kruin daar haare 
takken op uitloopen , want men kan eene groote valei befchouwen als 
een ftaro die takken werpt door andere valeijen , welke takken wer- 
pen door andere kleine valeijen, die zig uitftrekken en oploopen tot aan 
de kruin alwaar zy eindigen. 
Zo men , dit voorwerp volgende m het voorbeeld ’t welk wy daarvan 
' vertoonen , alle de gronden , die hunne wateren in de Seine uitftorten te 
zamen neemt, zal die groote omtrek eene valei van den eerften rang, dat 
is te zeggen, van de grootfte uitgeftrektheid formeeren, vervolgens zo 
niet dan die gronden neemen , die hunne wateren naar de Jonne voe- 
ren , zal die ruimte eene valei van den tweeden rang maaken : en voort- 
Xril Dteh L 
