DE TYDVAKEEN DER NATUUR. isy 
► 
leefd; zy hebben zig aHengs verfpreid , zachtlyfc vdraaafcc, en zy heb- 
ben daarin den loop der grwte bevolkingen gevolgd. Het oud gebied 
van China, heeft zig het eerft opgericbt, en byna in denzelfden tyd van 
dat der Atlanten in AinKa; de ryken van het vafte land van Afia, dat 
Tan Egypte, dat van Ethiopië, zyn vervolgens geveftigd, en eindelyk dat 
van Rome, waaraan ons Europa zyne burgerlyke wetten en beftaan ver- 
fchuldigd is: het is dan niet dan federt omtrent dertig eeuwen, dat de magt 
van den menfch zig met die van de Natuur vereenigd heeft, en zig over het 
grootfte gedeelte der aarde heeft nitgeftrekt; de fchatten haarer vrucht- 
baarheid , tot aan dien tyd begraaven , heeft de menfch te roorfchyn ge- 
bragt; haare andere rykdommen, nog dieper begraaven, hebben zig aan 
zyne nafpooringen niet kunnen onttrekken , en zyn de prys zyner arbeid- 
zaamheid geworden: overal, zo lang hy zig met wysheid heeft gedraa- 
gen , heeft hy de leflen der Natuur gevolgd, zyn voordeel gedaan met 
haare voorbeelden , haare middelen gebezigd , en in haare oneindigheid 
alle de voorwerpen opgezocht, die hem van nut zyn of vermaaken kon- 
den : door zyn vernuft zyn de dieren tam gemaakt, te onder gebragt^ 
verpligt geworden om hem ten dienfl: te flaan j door zynen arbeid zyn 
de meiren droog gemaakt , de rivieren binnen haare oevers beflooten> 
haare beletzels en Itortingen weggenomen , de boifchen opgeruimd de 
fchraale gronden beteeld; door zyne opmerkingen zyn de tyden geteld ^ 
de ruimten gemeeten , de hemelfche beweegingen opgenomen, vergele- 
ken, vertoond j de hemel en de aarde vereenigd, het Heelal vergroot,, 
en de Schepper waardiglyk geëerd en aangebeden ; door zyne kunfl. , nit 
de wetenfchap voortgevloeid, zyn de zeen doorkruift, de bergen over- 
getrokken, de volken nader by malkander gebragt, eene Nieuwe We- 
reld ontdekt, en duizende landen, op zigzelven alleen llaande, onder zy» 
gebied gebragt ; eindelyk , de geheele gedaante der aarde draagt tegen- 
woordig het indrukzel van de magt des menfchen , dewelke , fchoon 
ondergefchikt aan die van de Natuur, dikwyls meer dan deze gedaan of 
haar ten minflen zo verwonderlyk onderfteund heeft, dat het door mid- 
del van onze handen is, <iat zy zig in haare geheele uitgeftrektheid ont- 
wikkeld heeft, en trapswyze tot dien Haat van volmaaktheid en luider 
is gekomen, waarin wy haar tegenwoordig ziem 
Men vergelyke inderdaad de ruwe met de befchaafdè Natuur (g) f me» 
vergelyke de kleine volkjes of horden van wilden in Amerika , met onze 
f roote befchaafde volken ; men vergelyke zelfs die volkjes in Afrika ,> 
ie fledits fiaJf wild zyn j men zie tevens den Hiaat der landen, welken die 
Naties bewoonen; en men zal de geringe waarde dier menfchen ligtlyfc 
zien door den geringen indruk dien hunne handen gemaakt hebben op 
den grond waaruit zy hun voedzel moeten haaien r het zy domheid, het 
zy luiheid * deze half dier -menfchen, deze onbefchaafde Naties, grooter 
«w kleiner’ wcegen alleenlyk op den aardbol zonder den grond in ’t 
SDinfl: te helpen}, zy putten dien integendeel uit, zonder hem weder te 
Zie de Verhandeling over de Nawnr, eerfle Befchouwing, Xide Deel. 
