PE TyDVAKKEN der natuur. 129 
baare, wél beteelde, en ryklyk beflagen, gronden? Hoe veel bloeds 
echter hebben die geweldige veroveringen gekoft? van hoe veel jammer, 
van hoe veele verliezen zyn dezelven vergezeld of gevolgd geweefll* 
Laaten wy ons niet langer ophouden by deze droevige tooneelen van 
dood en verwoeHing , allen door de onweetendheid veroorzaakt ; Iaat ons 
hoopen, dat het evenwigt, fchoon onvolmaakt, dat thans onder de be- 
fchaafde’ volken plaats heeft , zig za! ftaande houden , en zelfs beftendi- 
ger zal kunnen worden , naarmaate de menfchen hun wezendlyk belang be- 
ter zullen keren kennen, de waarde van den vrede beter begrypen , en den- 
zelven tot het groot , ja eenigft voorwerp hunner ftaatzucht Hellen ; naar- 
maate do vorllen den valfchen roem van veroveraars te zyn, zullen ver- 
fmaaden, en met verachtinge nedèrzien op de kinderachtige verwaand- 
heid van hun, die, om zelven een rol in de wereld te ipeelen, hen tot groo- 
te beweegingen aanfpooren. 
Laat ons dan de Wereld in vrede onderftellen , en laat ons zien hoe veel 
invloed alsdan de raagt van den menfeh op die der Natuur zou kunnen 
hebben. Niets fchynt moeijelyker, om niet te zeggen onmogelyker, dan 
zig te verzetten tegen de allengs toeneemende bekouding der aarde , en de 
warmte van een klimaat te vermeerderen; de menfeh evenwel kan dit doen, 
en heeft het gedaan : Parys en Quebec liggen ten naaftenby op dezelfde 
breedte, en de grond is even verheven; Parys moest derhalven zo koud 
zyn als Quebec, indien Franlcryk, en de geheele Hreck die daaraan grenft, 
even weinig van menfchen voorzien, even zeer met boflehen bedekt, even 
zeer met water bezet was als Kanada : een land opruimen , ontginnen en 
bevolken , is hetzelve warmte voor verfcheiden^ duizende jaaren byzetten , 
en dit voorkomt de eenige redelyke tegenwerping , welke men tegen myn 
gevoelen 'maaken , of, om beter te zeggen, tegen de wezendlyke bekou- 
ding der aarde inbrengen kan. , j 1. 1 
Volgens uw fyfteraa, zal men zeggen, moet de geheele aarde thans kou- 
der zyn, dan zy vóór twee duizend jaaren was; 'maar de overlevering fchynt 
ons het tegendeel te bevvyzen : Galliê'n en Gerraanië voedden toen elan- 
den, herten -wolven, beeren, en andere dieren , die federt naar de Noor- 
delyke landen geweeken zyn; die voortgang verfchilt veel van uwe befchou- 
wing, want dan moeiten zy van het Noorden naar het Zuiden getrokken 
zyn : daarenboven meldt ons de hiltorie , dat de rivier de Seine , gewoon- 
lyk alle jaaren, een gedeelte van den winter bevrozenwas: fchynen deze 
faBa niet regelrecht te llryden met de allengs toeneemende koude van den 
aardbol? Zy zouden daarmede llryden, ik erken het, zo Frankryk en 
Duitfchland tegenwoordig gelyk waren aan Galliê'n en aan G.;rmaniè* in 
die dagen; zomen de bolTchen niet hadt nedergehakt, de moeraflen droog 
gemaakt de vloeden beteugeld, de rivieren geleid, en alle de landen, die 
met de ’overblyfz^ls hunner eigene voortbrengzelen, zo wel als met de 
nieuwe planten en gewaflen, daaruit geboren, oyerladen waren, opge- 
klaard en geregeld beteeld : en moet men ook niet in aanmerking neemen , 
dat het verlies van de warmte van den bol op eene ongevoelige wyze toe- 
XFll Deel, R 
