DE NATUURLYKE HISTORIE 
Ï30 
gaat? dat *er zes-en-zeventig duizend jaaren noodig zyn geweeft om de 
aarde tot den tegenwoordigen ftaat van warmte te bekoelen , en dat in an- 
dere zes-en-zeventig duizend jaaren dezelve nog niet genoeg bekoud zal 
zyn om de byzondere warmte der leevende Natuur te vernietigen ? moet 
men vervolgens met deze bekoeling niet vergelyken de fchielyke koude > 
die ons uit de lucht aankomt? moet men zig niet herinneren, dat ’er, niet- 
tegenftaande die fchielyke koude van de lucht , flechts een twee-en-dertig- 
fte gedeelte verfchil is tuflehen dc grootfte hitte van onze zomers en de ny- 
pendlle koude van onze winters ? zo men dit alles bedenkt , zal men ftraks 
voelen , dat de uitwendige oorzaaken veel meer invloed hebben dan de in- 
wendige, op de warmte of koude van yder klimaat, en dat in alle die kli- 
maaten , waarin de koude van de bovenflxeek der lucht wordt aangetrok- 
ken door de vochtigheid, of gedreeven door den wind, die dezelve naar de 
aarde voert, de uitwerkzels dier byzondere oorzaaken verre de overhand heb- 
ben boven het voortbrengzel van de algeraeene oorzaak: wy kunnen daar 
een voorbeeld van geeven , ’t welk geen twy fel wegens dit onderwerp zal 
overlaaten , en dat tevens alle tegenwerpingen van deze foort voorkomt, 
In de oneindige uitgeftrektheid van de landen van Guiana , zyn niet dan 
digte bolTchen, waarin de zon maauwlyks door kan dringen; waarin de 
wateren, hier en daar zaraen vloei jen de, groote ruimten bellaan; waarin 
de rivieren, zeer digt by malkanderen, noch beteugeld', noch geleid wor- 
den; waarin het agt maanden in ’t jaar geduurig regent: in dat Guiana, 
zeg ik, heeft men Hechts federt eene eeuw begonnen eene kleine ftreek 
dier groote bolTchen rondom Cayenne opteklaaren , en nu reeds is het ver- 
fchil van warmte in die kleine ftreek, zo gevoelig, dat men daar al te veel 
warmte, zelfs des nachts, ondervindt, terwyl het in alle andere landen in 
den ftaat, zo als wy ftraks gemeld hebben, zo koud is, dat men daar des 
nachts vuur moet maaken om 'er dezelve overtebrengen. Het is even- 
eens met de hoeveelheid en met de aanhoudendheid van den regen ; dezelve 
begint in Cayenne iaater, en houdt daar vroeger op, dan in het binnenfte 
van het land; ook zyn die regens minder fterk en minder ’geftadig; daar 
zvn vier maanden volftrekte droogte in Cayenne, terwyl binnen in het land 
het drooge faifoen flechts drie maanden duurt, en nog regent het daar als- 
dan dagelyks door een vry geweldig onweder, dat men Ie grain de midi 
noemt, omdat het op den middag is dat dit onweder opkomt; daarenboven 
dondert het byna nooit te Cayenne , terwyl de donders zeer gemeen en ge- 
weldig zyn binnen in ’t land, alwaar de wolken zwart, dik en zeer laag 
zyn: deze ftukken, die zeker zyn, bewyzen immers volledig, dat men die 
regens van agt maanden zoude doen ophouden , en in dit geheele land de 
warmte op eene verbaazende wyze vermeerderen , zo men de boftchen , 
die hetzelve bedekken , verdelgde ; zo men daar de wateren bepaalde door 
de rivieren te leiden , en zo de beteeling der aarde, die veel beweegmg en 
. eene menigte van menfehen en dieren onderftcit, de koude en overtollige 
vochtigheid verdreef, welke het al te groot getal planten, boomeHj, enz. 
aldaar aantrekt en onderhoudt. 
